Çocuklarımızda özgüven nasıl desteklenir?

Çocuklarda Öz Saygı Gelişimi ve Önemi

Çocuğa öz saygı kazandırmak, onun öğrenme, sevme ve yaratma yeteneğini doğrudan güçlendiren temel bir unsurdur. Öz saygı; bireyin mutluluğu ve hayattaki başarısı ile kopmaz bir bağ içerisindedir. Bazı düşünürlere göre bu kavram, aile sevgisi ile nitelikli bir eğitimin ortak ürünüdür. Gençlik terapisti Prof. Dr. Barbara Berger öz saygıyı, çocuğun kendi kendisiyle gurur duyması olarak tanımlar. Yüksek öz saygıya sahip çocuklar, hem sevgi dolu hem de yetenekli bireyler olarak yetişirler.

Çocuğun değerli olduğuna inanması, fikir üretebilmesi ve çevresiyle barışık olması kritik önem taşır. Gelecekteki yaşam başarısını, yaratıcılığını ve sosyal ilişkilerini belirleyen en önemli faktör, sevgiyi ve yeteneklerini ne derece hissettiğidir. Ebeveynler, bu öz saygı temelinin mimarlarıdır.

İşte çocuklarda öz saygıyı geliştirecek 20 stratejik yol:

1. Şartsız Sevgi Göstermek

Çocuğunuz ne yaparsa yapsın, ona her koşulda değer verdiğinizi hissettirin. Ev, dış dünyadaki risklere karşı onun için emniyetli bir "yakıt istasyonu" olmalıdır. Mesajınız; notları düşük olsa da, odası dağınık kalsa da onu sevdiğiniz yönünde olmalıdır. Yanlış bir davranışı düzeltirken, önce doğru yaptığı bir şeyi takdir ederek işe başlayın.

2. Duyguların Sorumluluğunu Belirtmek

Çocuğunuzun hatalı davranışlarında ona "kötü" veya "aptal" demek yerine, "Ben" dili kullanın. Prof. Dr. Thomas Gordon’un önerdiği bu yöntemde, "Sen oyuncaklarını fırlattığında kendimi sinirli hissediyorum" diyerek, tepkinizin onun kişiliğine değil, belirli davranışına yönelik olduğunu netleştirin.

3. Açık İsteklerde Bulunmak

Çocuğunuzdan ne beklediğinizi net bir şekilde ifade edin. Bu ona alternatif davranışları öğrenme şansı tanır. Örneğin; "Oyuncaklarını fırlatmak yerine, kardeşin uyandığında ona trenini gösterebilirsin" şeklinde bir açıklama, beklentinizin anlaşılmasını kolaylaştırır.

4. Etkin Dinlemeyi Öğrenmek

Çocukların duyguları ve algıları dinlenmeye değerdir. Eğer o an vaktiniz yoksa, ne zaman uygun olacağınızı belirtin. Aktif dinleme tekniğiyle, çocuğunuzun ne hissettiğini anladığınızı ona geri bildirimlerle gösterin. Bu, çocuğun olaylara kendi penceresinden bakıldığını hissetmesini sağlar.

5. Çocuğun Duygularını Ciddiye Almak

Korku ve negatif duyguları reddetmek yerine ciddiye alın. Çocuğun kendi çözümünü bulmasına rehberlik edin. Örneğin, canavarlardan korkan bir çocukla bu korkusu üzerine konuşarak, korkuyu arkadaşlığa veya bir güç kaynağına dönüştürmesine yardımcı olabilirsiniz.

6. Çocuğun Varlığını Kabul Etmek

Ebeveynlerin zaman zaman dile getirdiği "yük olma" veya "pişmanlık" içeren ifadeler, çocukta istenmediği duygusuna yol açar. Özellikle eve yeni bir bebek geldiğinde, çocuğun özel bir ilgiye ve varlığının değerli olduğunun hissettirilmesine ihtiyacı vardır.

7. Günlük Onay Mekanizması Oluşturmak

Çocuklar iyi davranışlarının onaylanmasını isterler. Günlük rutinlerde öz saygıyı artıracak şu etkinlikleri uygulayabilirsiniz:

• Akşam Yemeği Paylaşımları: Herkes o gün başardığı veya öğrendiği güzel bir şeyi paylaşabilir.
• Teşvik Edici Notlar: Beslenme çantasına veya aynaya küçük sevgi mesajları bırakın.
• Başarı Fotoğrafları: Yatağının başucuna, bir işi başarırken çekilmiş fotoğraflarını koyun.

8. Çocukla Yalnız Vakit Geçirmek

Her çocukla birebir zaman geçirmek hayati önem taşır. Kısa bir yürüyüş veya onun kurallarıyla oynanan bir oyun, özellikle kardeş kıskançlığı yaşayan çocuklar için iyileştiricidir.

9. Kendi İşini Yapmasına İzin Vermek

Çocuğun zorlandığı işleri sürekli devralmak, ona "sen yapamazsın" mesajı verir. Bunun yerine onu mücadeleye davet edin ve cesaretlendirin. Direkt müdahale yerine, işini kolaylaştıracak küçük ipuçları verin.

10. Özel Eşyalarına Saygı Göstermek

Çocuğun oyuncakları veya kitapları üzerindeki kontrolü ona bırakın. Bir eşyayı atmadan önce mutlaka ona danışın; sizin için miadı dolmuş bir eşya, onun için hala bir ihtiyaç olabilir.

11. Düşüncelerine Değer Vermek

Herhangi bir konuda fikrini sormanız, onun algılarının değerli olduğunu hissettirir. Kararlarınız farklı olsa bile, neden bu sonuca vardığınızı açıklamanız, onun düşüncelerinin faydasız olmadığını anlamasını sağlar.

12. Yeteneklerini Kabul Etmek ve Onaylamak

Küçük ya da büyük her başarısını takdir edin. Size bir şeyler öğretmesine izin verin (bir oyun veya sihirbazlık numarası gibi). Akademik başarısı düşük olsa bile, atletik veya sanatsal çabalarını mutlaka övün.

13. Tercihlerine Saygı Duymak

Çocuğun seçimlerini ve duygularını kabul etmek öz saygısını artırır. Onu kendi önyargılarınızla bir şeyler yapmaya zorlamak, kendisini yetersiz hissetmesine neden olabilir.

14. Kişiliğin Fiziksel Görünümden Önemli Olduğunu Öğretmek

Ergenlik dönemindeki fiziksel değişimlerin geçici olduğunu, asıl değerin kişilik olduğunu anlatın. Görünüşüyle ilgili bir değişiklik yapmak isterse, onu yargılamadan destekleyici bir şekilde rehberlik edin.

15. İçe Kapanık Durumlarda Destek Olmak

Çocuğunuz "ben aptalım" gibi olumsuz ifadeler kullandığında, ona katılmadığınızı belirtin ve geçmişteki başarılarını hatırlatarak yetenekli olduğu alanlara odaklanmasını sağlayın.

16. Sevgiyi Fiziksel Olarak İfade Etmek

Kucaklama ve okşama, çocukta güven duygusunu pekiştirir. Sadece sözle değil, beden dilinizle de sevginizi cömertçe gösterin.

17. Göz Seviyesinde İletişim Kurmak

Çocukla konuşurken yanına çömelerek veya oturarak göz kontağı kurun. Bu, aradaki mesafeyi azaltır ve daha yakın, eşit bir iletişim sağlar.

18. Çelişkili Mesajlardan Kaçınmak

Sözlerinizle davranışlarınız uyumlu olmalıdır. Kızgınken "seni seviyorum" demek veya verdiğiniz sözü tutmamak çocuğu çelişkiye düşürür. Dürüst ve model olan bir ebeveyn figürü sergileyin.

19. Duyguları ve Anıları Paylaşmak

Kendi çocukluk anılarınızı, korkularınızı ve deneyimlerinizi hikayeleştirerek anlatın. Bu, çocuğun sizi daha yakından tanımasını ve kendi kökleriyle gurur duymasını sağlar.

20. Her Çocuğun Tek ve Özel Olduğuna Odaklanmak

Çocuğunuzun kendine has özelliklerini keşfedin ve bunları dile getirin. Öz saygı gelişiminin iki ana sütunu olan sevgi ve yetenek hissini beslemeyi ihmal etmeyin.