Şema Terapi Nedir ?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Şema Terapi: Kökeni ve Temel Amacı
Şema terapi, Jeffrey Young tarafından çocukluk ve ergenlik döneminde temelleri atılmış olan, değiştirilmesi güç ve dirençli psikolojik rahatsızlıkların tedavisi amacıyla tasarlanmıştır. Bu yaklaşım, bireyin derinlemesine yerleşmiş psikolojik yapılarını anlamlandırmayı ve dönüştürmeyi hedefler.
Bütünleştirici bir teori olma özelliği taşıyan şema terapisi; bilişsel davranışçı teknikleri, psikodinamik yaklaşımları, kişiler-arası ve yaşantısal teknikleri ortak bir paydada buluşturur. Bu disiplinler arası yapı, terapinin karmaşık vakalarda daha etkili sonuçlar vermesine olanak tanır.
Şema Kavramı ve İşlevleri
Şemalar, yaşamımızın ilk yıllarında ve ergenlik sürecinde gelişen, dünyayı algılama biçimimizi şekillendiren temel inançlardır. Bu yapılar; düşünce, duygu ve davranış kalıplarımızı doğrudan yönlendirerek kendimizi ve dış dünyayı keşfederken kullandığımız temel rehberler haline gelir.
Şemaların birincil işlevi, hayatımızı kolaylaştırmak ve bireyi belirsizlikten uzak tutmaktır. Ancak geliştirilen her şema her zaman işlevsel olmayabilir. Zaman içerisinde değiştirilmesi zor ve koşulsuz kabul edilen yapılar haline gelen bu inançlar, bazen olumsuz ve uyum bozucu bir nitelik kazanabilir.
Erken Dönem Uyum Bozucu Şemalar
Bireyler, yaşantılarını sahip oldukları şemalara göre değerlendirir ve buna göre kararlar verirler. Bu süreç, çoğu zaman bilgilerin çarpıtılması ve bilişsel bozulmalarla sonuçlanabilir. Şema terapisi, tam bu noktada çocukluk dönemindeki duygusal ihtiyaçların karşılanmamasından kaynaklanan erken dönem uyum bozucu şemaları odağına alır.
Terapinin temel işlevi, bu uyum bozucu şemaları, bireyin geliştirdiği başa çıkma yöntemlerini ve modlarını değiştirerek kişiye yeniden işlevsellik kazandırmaktır.
5 Şema Alanı ve 18 Farklı Şema
Şema terapi, erken dönem uyum bozucu şemaları toplamda 18 farklı şema olarak tanımlamış ve bu şemaları 5 ana alan altında sınıflandırmıştır:
| Şema Alanı | İçerdiği Şemalar |
|---|---|
| I. Ayrılma ve Dışlanma (Reddedilme) | Terk Edilme, Kuşkuculuk/Kötüye Kullanılma, Duygusal Yoksunluk, Kusurluluk/Utanç, Sosyal İzolasyon |
| II. Zedelenmiş Özgürlük (Bozulmuş Özerklik) | Bağımlılık/Yetersizlik, Dayanıksızlık, Yapışıklık (Gelişmemiş Benlik), Başarısızlık |
| III. Zedelenmiş ve Zayıf Sınırlar | Haklılık/Görkemlilik, Yetersiz Özdenetim |
| IV. Başkaları Yönelimlilik | Boyun Eğicilik/Geri Çekilme, Kendini Feda Etme, Onay Arama |
| V. Aşırı Duyarlılık ve Baskılama | Karamsarlık, Duyguları Bastırma/Aşırı Sorumluluk, Yüksek Standartlar/Aşırı Eleştirellik, Cezalandırıcılık |
Şema ile Başa Çıkma Biçimleri
Bireyler, olumsuz yaşam deneyimlerinin yarattığı rahatsızlıkla mücadele etmek amacıyla belirli baş etme davranışları geliştirirler. Ancak bu yöntemler genellikle şemaları daha fazla besler ve onları küt inançlar haline getirerek derinleştirir. Şema terapisinde tanımlanan üç temel başa çıkma biçimi şunlardır:
- Şema Teslimi: Bireyin, şemayı güçlendirecek durumların içerisinde kalmaya devam ettiği döngüselliği ifade eder.
- Şema Kaçınması: Şemanın tetiklediği rahatsız edici duygulardan uzak durmak için sergilenen düşünsel, duygusal ve davranışsal kaçış yöntemleridir.
- Şema Aşırı Telafisi: Bireyin, şemanın tam tersi yönünde uç davranışlar sergileyerek durumu telafi etmeye çalışmasıdır.
