Mükemmeliyetçilik ve Kendilik Değeri – “Yaptıklarım Kadar Mıyım?
Mükemmeliyetçilik ve Kendilik Değeri – “Yaptıklarım Kadar Mıyım?
Kendilik Değeri ile Başarı Arasındaki İnce Çizgi
Mükemmeliyetçiliğin en temel özelliklerinden biri, bireyin kendilik değerini performansına bağlamasıdır. Bu yapıdaki kişiler için değerli olmak; başarılı olmak, hata yapmamak ve beklentileri karşılamakla eş anlamlıdır.
Bu nedenle başarısızlık yalnızca bir sonuç değil, kişinin kendisine yönelik bir tehdit haline gelir. “Yeterince iyi değilim” düşüncesi, benlik algısının merkezine yerleşir.
Mükemmeliyetçilik ve Kaygı İlişkisi
Mükemmeliyetçi bireylerde kaygı düzeyinin yüksek olmasının temel nedeni, sürekli değerlendirilme hissidir. Kişi yalnızca başkaları tarafından değil, kendi içsel standartları tarafından da sürekli izlenir.
Bu durum, gevşemeyi zorlaştırır ve bedensel stres belirtilerine yol açar. Uyku problemleri, kas gerginliği, zihinsel yorgunluk ve dikkat dağınıklığı sık görülür.
Erteleme: Görünmez Bir Savunma Mekanizması
Mükemmeliyetçilik ile erteleme davranışı arasında güçlü bir ilişki vardır. Mükemmeliyetçi bireyler, ortaya koydukları işin kusursuz olmayacağı kaygısıyla işe başlamayı geciktirebilir.
Bu erteleme tembellik değil, hata yapma korkusuna karşı geliştirilen bir savunmadır. Ancak zamanla suçluluk ve kendine öfke duygularını artırarak kısır bir döngü oluşturur.
Terapötik Süreçte Mükemmeliyetçilikle Çalışmak
Terapi sürecinde mükemmeliyetçilik, bireyin kendisiyle kurduğu ilişki üzerinden ele alınır. Amaç mükemmeliyetçiliği tamamen ortadan kaldırmak değil, onun işlevini fark etmek ve esnetmektir.
Kişinin değerinin yalnızca üretkenliği ve başarısıyla sınırlı olmadığı deneyimsel olarak çalışılır. Öz-şefkat, bu noktada önemli bir iyileştirici faktördür. Öz-şefkat geliştikçe içsel eleştirmenin tonu yumuşar.
Sonuç: Yeterince İyi Olmak
Psikolojik iyilik hali, kusursuz olmaktan değil; yeterince iyi olabilmekten geçer. Mükemmeliyetçilik kontrol sağladığını düşündürse de, çoğu zaman bireyin yaşamla kurduğu teması sınırlar.
Gerçek esneklik, hata yapabilme özgürlüğünü de kapsar. Kişi kendisini yalnızca sonuçlarıyla değil, çabası ve insanlığıyla da kabul edebildiğinde mükemmeliyetçilik yük olmaktan çıkabilir.
HAZIRLAYAN
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
