Kekemelik

Kekemelik Nedir? Genel Bir Tanım

Kekemelik, konuşmanın akıcılığında ve zamanlama örüntüsünde meydana gelen bozukluklar olarak tanımlanan bir ritim bozukluğudur. Sözel iletişimin düzenini ve estetiğini doğrudan etkileyen bu durum; duraklama, uzatma, yineleme ve bazen belirgin beden hareketleriyle birlikte gözlemlenir. Temel olarak ses üretiminde, ses tonunun kalitesinde ve ritminde ortaya çıkan aksaklıklar kekemelik çerçevesinde değerlendirilir.

DSM-IV Tanımına Göre Kekemelik Belirtileri

DSM-IV, kekemeliği belirli konuşma kusurlarının bir veya birden fazlasının sıkça ortaya çıkmasıyla karakterize eder. Bu tanıma göre kekemeliğin temel göstergeleri şunlardır:

• Ses ve hece yinelemeleri ile seslerin normalden fazla uzatılması,
• Konuşma arasına giren ünlemlemeler ve sözcüklerin parçalanması,
• Duyulabilir veya sessiz bloklar,
• Dolambaçlı yoldan konuşma eğilimi,
• Sözcükleri söylerken aşırı bir fiziksel gerginlik sergilenmesi,
• Tek heceli sözcüklerin sürekli yinelenmesi.

Kekemelikte Blok Kavramı ve Fiziksel Etkileri

Blok, kekemeliğin ilerleyen aşamalarında ortaya çıkan kritik bir özelliktir. Bu durum yaşandığında sadece ses akışı değil, aynı zamanda hava akışı da kesintiye uğrar. Genellikle sözcüğün ilk hecesinde meydana gelen bloklar, zaman içerisinde daha uzun süreli hale gelebilir.

Blok esnasında kişide özellikle dil ve dudaklarda titremeler görülebilir. Bu süreçte hava akışı tamamen kapanır ve kaslar yoğun bir gerginlik altına girer. Bu fiziksel belirtiler, kekemeliğin sadece sözel değil, bedensel bir çabayı da beraberinde getirdiğini göstermektedir.

Özyürek (1984) Perspektifinden Kekemeliğin Betimlenmesi

Özyürek'e göre kekemelik, sadece konuşma akışındaki bir bozukluk değil, aynı zamanda psikolojik ve sosyal bir süreçtir. Kekemelik şu beş temel madde ile betimlenebilir:

1. Yüz ifadesinde bozukluk, duraklama ve konuşma ritminin aksaması.
2. Konuşmacı ve dinleyici arasında kekemelik oluştuğuna dair ortak bir anlayışın bulunması; konuşmacının akıcı konuşma çabasının başarısızlıkla sonuçlanması.
3. Kaygı ve hissedilen güçsüzlük duygularının kekemeliği tetiklemesi.
4. Kişinin kendinden emin olmamasının bir sonucu olarak konuşma yeteneğinin bozulması.
5. Konuşmacının kendisini "kekeme" olarak algılaması ve dinleyiciyi rahatsız ettiğine dair yanlış inançlar geliştirmesi.

APA Tanımı ve Kekemeliğin Nedenleri

APA (2000) verilerine göre kekemelik; psikolojik, nörolojik ve fizyolojik unsurları barındıran bir ritim bozukluğudur. Konuşma akışındaki tutukluklar, ses tekrarları ve uzatmalar bu bozukluğun temelini oluşturur.

Kekemeliğin nedenleri konusunda bilim dünyasında henüz tam bir fikir birliği sağlanamamıştır. İleri sürülen başlıca görüşler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Sonuç olarak kekemelik, en yalın haliyle kişinin konuşma sırasında nefes koordinasyonunu ve konuşma hızını yönetememesi durumu olarak ifade edilebilir.