KABUL ve KARARLILIK TERAPİSİNE GİRİŞ: Karar Anı Tekniği
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Kabul ve Kararlılık Terapisine Giriş: Psikolojik Esneklik Kavramı
Kabul ve Kararlılık Terapisi (KKT), üçüncü dalga davranış terapileri arasında öne çıkan ve ruh sağlığı üzerindeki pozitif etkisi bilimsel çalışmalarla kanıtlanmış, oldukça kullanışlı bir terapi sistemidir. Sanılanın aksine anlaşılması ve uygulanması zor olmayan bu yaklaşımın merkezinde psikolojik esneklik kavramı yer alır. Psikolojik esneklik, bireyin şu anki bilinciyle ana müdahil olması ve koşullar ne olursa olsun kendi değerleriyle uyumlu davranabilme yeteneğini ifade eder.
Psikolojik Esnekliği Oluşturun Üç Temel Unsur
KKT çerçevesinde psikolojik esnekliği inşa eden üç ana sütun bulunmaktadır. Bu unsurlar, bireyin zihinsel süreçlerini yönetme ve hayat kalitesini artırma becerisini belirler:
- Anda Kalmak: Bağlamsal benlik ve şimdi konseptlerinden oluşur.
- Açılmak: Bilişsel ayrışma ve deneyime açıklık (kabul) süreçlerini kapsar.
- Gerekeni Yapabilmek: Değerleri belirlemek ve bu değerlere bağlı süreklilik arz eden eylemlerde bulunmaktır.
Bu bileşenler bir araya geldiğinde KKT’nin altıgen çekirdeğine ulaşılır: Bağlamsal benlik, şimdilik, değerler, değerlerle uyumlu eylem, bilişsel ayrışma ve açıklık/kabul. Bu altı köşedeki konumumuz, bizim psikolojik esneklik veya katılık skalasındaki yerimizi belirler.
KKT Altıgeni: Esneklik ve Katılık Karşılaştırması
KKT’de temel amaç, katılaşmış alanları esneterek bireyi ideal duruma yaklaştırmaktır. Aşağıdaki tabloda, altıgenin her bir köşesi için esneklik ve katılık durumları özetlenmiştir:
| Köşe (Süreç) | Esneklik (İdeal Durum) | Katılık (Sorunlu Durum) |
|---|---|---|
| Şimdilik | Dikkati işe yarayan yöne odaklayabilmek | Dikkatin istek dışı yerlerde takılı kalması |
| Bağlamsal Benlik | Deneyimleri gözlemleyen bir ortam olduğunu bilmek | Benlik konseptine saplanıp kalmak |
| Bilişsel Ayrışma | Düşüncelerden geri çekilip onların efendisi olmak | Düşüncelerin baskın biçimde kişiye hakim olması |
| Deneyimi Kabul | Rahatsız edici halleri bütünüyle kabullenmek | Zorlu duygu ve dürtülerden kaçmak |
| Değerler | Nasıl bir hayat yaşamak istediğini bilmek | Kendi isteklerine ve hayallerine yabancılaşmak |
| Uyumlu Eylem | Değerlerle örtüşen davranışlar sergilemek | İdeal insan modelinden ve değerlerden kopuk yaşamak |
Karar Anı Tekniği ile Değerlere Yakınlaşmak
KKT prensiplerini Karar Anı tekniği ile özetlemek mümkündür. Bir tetikleyici veya olay karşısında karar vermemiz gereken o kritik anı hayal edin. Bu karar, zihinsel bir süreç (rahatsız edici bir düşünceyi görmezden gelmek gibi) veya somut bir davranış olabilir. Verdiğiniz her karar sizi ya istediğiniz hayata yaklaştırır ya da ondan uzaklaştırır.
Stresli anlarda değerlerimize uygun kararlar almak zorlaşabilir ve bizi istemediğimiz durumlara çeken bir kancaya takılabiliriz. Bu kancadan kurtulmak veya hiç takılmamak için iki temel adım hayati önem taşır:
- Değerleri Netleştirmek: İsteğimize yakınsayan eylemlerin niteliğini muğlaklıktan arındırmak, nereye gideceğimizi bilmemizi sağlar.
- Yetenek Kazanmak: Bilişsel ayrışma, kabullenme ve mindfulness becerilerine sahip olmak bizi kancalardan özgürleştirir.
Kabul ve Kararlılık Terapisi, değerlerle uyumlu bir yaşam sürmek için gerekli olan bu yetenekleri kazanmamıza rehberlik eder. Gelecek yazılarımızda bu yeteneklerin nasıl geliştirileceğine dair detaylara odaklanacağız.
Yazar: Muhammet Torcan
