İnternet Bağımlılığı
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
İnternet Bağımlılığı: Tanımı ve Kapsamı
İnternet bağımlılığı, geniş bir bağlamda birçok davranışsal ve dürtüsel kontrol problemini kapsayan karmaşık bir olgudur. Armstrong (2001) bu durumu; internet dürtü davranışı, bilgi edinme bağımlılığı ve bilgisayar bağımlılığı gibi alt başlıklarla tanımlamaktadır. Literatürde bazı uzmanlar, bağımlılık teriminin kimyasal maddelere yönelik fiziksel bağlılığı ifade etmesi nedeniyle patolojik internet kullanımı ifadesini tercih etmektedir (Davis, 2001).
Tao R. ve arkadaşları (2008), internet bağımlılığını kişinin zihinsel ve davranışsal bozukluklar nedeniyle interneti aşırı kullanması olarak tanımlar. Bu durum, internet kullanımını durdurmaya yönelik güçlü bir arzuya rağmen başarısız olma ve internetten uzak kalındığında zihinsel veya fiziksel semptomlar yaşanmasıyla karakterizedir. Yang (2008) ise bu durumu, internette harcanan zamanı artıran, tolerans geliştiren ve karşı konulmaz bir arzu yaratan kronik bir takıntı durumu olarak nitelendirir.
İnternet Bağımlılığının Temel Türleri
İnternet bağımlılığı, bireyin yöneldiği içeriğe ve kullanım amacına göre altı ana kategoriye ayrılmaktadır. Bu kategoriler şunlardır:
- Çevrimiçi oyun bağımlılığı
- Siber-ilişkisel bağımlılık
- Siber-cinsel bağımlılık
- Aşırı bilgi yüklemesi
- Siber dürtü eylemi
- Bilgisayar teknolojisi bağımlılığı
Young’ın 8 Soruluk Tanı Kriterleri
Young (1996), DSM-IV'teki patolojik kumar oynama kriterlerinden yola çıkarak internet bağımlılığını belirlemek için sekiz soruluk bir test geliştirmiştir. Bu kriterlerin beş veya daha fazlasına "evet" yanıtı veren bireyler, davranışları bir Manik Epizod ile açıklanamadığı takdirde "bağımlı" kabul edilir.
- İnternetle zihinsel olarak meşgul hissediyor musunuz?
- Memnuniyet sağlamak için internet kullanım süresini artırma ihtiyacı duyuyor musunuz?
- İnternet kullanımını kontrol etme veya durdurma girişimleriniz başarısız oldu mu?
- Kullanımı azalttığınızda huzursuz, depresif veya sinirli hissediyor musunuz?
- Planladığınızdan daha uzun süre çevrimiçi kalıyor musunuz?
- İnternet nedeniyle önemli bir ilişki, iş veya kariyer fırsatını riske attınız mı?
- Kullanım miktarını gizlemek için çevrenize yalan söylediniz mi?
- İnterneti problemlerden kaçmak veya olumsuz ruh halinden kurtulmak için mi kullanıyorsunuz?
Profesör Tao Ran’ın Klinik Tanı Çerçevesi
Profesör Tao Ran, internet bağımlılığının derecesini belirlemek için daha kapsamlı bir klinik çerçeve önermiştir. Bu çerçeveye göre, bir tanı konulabilmesi için aşağıdaki standartların karşılanması gerekmektedir:
| Kriter Grubu | Açıklama |
|---|---|
| Hastalık Seyri | Günlük ortalama 6 saatten fazla kullanım ve semptomların en az 3 ay sürmesi. |
| Sosyal İşlev Kaybı | Öğrenme, çalışma ve iletişim becerilerinin zarar görmüş olması. |
| Semptomatik Kriterler | İnternet kullanımına yönelik güçlü dürtü ve geri çekilme reaksiyonları. |
Tao Ran'a göre spesifik semptomlar arasında; interneti öğrenme veya çalışma amacı dışında kullanma, internet kullanımı azaltıldığında uyku düzensizliği ve konsantrasyon bozukluğu gibi fiziksel rahatsızlıklar yer almaktadır.
Psikolojik Nedenler ve Teorik Modeller
İnternet bağımlılığı ile duygusal istismar arasında anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Bakım verenlerin çocuğun temel sevgi ve destek ihtiyaçlarını karşılayamaması, bireyi olumsuz ruh halini düzenlemek için oyun oynamaya veya internete yöneltebilir (Bernstein ve ark., 2003). Araştırmalar, gerçeklerden kaçma güdüsünün bağımlılık yapıcı kullanımı tetiklediğini vurgulamaktadır.
Bilişsel-Davranışçı Model ve I-PACE
Caplan (2010) tarafından geliştirilen modele göre, psikolojik sorunları olan bireyler duygu durumlarını düzenlemek için çevrimiçi etkileşimi tercih ederler. Bu durum yetersiz öz düzenleme ile sonuçlanarak patolojik kullanımı doğurur. Brand ve ark. (2019) tarafından sunulan I-PACE modeli ise erken yaştaki olumsuz çocukluk deneyimlerinin bağımlılık yapan davranışlar için hazırlayıcı bir değişken olduğunu savunur.
Çevrimiçi Disosiyasyon Deneyimi
Çevrimiçi etkinlikler, bireyde zamanın nasıl geçtiğini anlamama veya başka biri gibi hissetme gibi dissosiyatif deneyimler uyandırabilir. Boysan ve arkadaşları (2019), bu durumu "çevrimiçi disosiyasyon" olarak tanımlamıştır. Kimlik karmaşası ve gerçeklik duygusunun kaybı gibi deneyimler, internetin bağımlılık yapıcı etkisini güçlendirmektedir.
Tedavi Sürecinde Başlangıç Noktası
İnternet bağımlılığının tedavisinde başlangıç noktası belirlemek için çeşitli teknikler kullanılır. Hastaların çoğu değişime motive olsa da, davranışların uzun vadeli dezavantajlarını yazılı olarak kayıt altına almak tedavi sürecinde etkili bir başlangıç sağlar. Konuşma sırasında göz ardı edilen olumsuzlukların yazılı hale getirilmesi, çözüm için somut bir temel oluşturmaktadır.
