Gizli Kalan Travmalar

Gizli Kalan Travmalar ve Farkındalık Süreci

Birçok birey, geçmişte deneyimlediği sarsıcı olayları her zaman bir travma olarak nitelendirmeyebilir. Bu durumun temelinde, yaşanan felaketlerin hayatın doğal bir akışı olarak görülmesi veya kişinin bu olayları hak edilmiş bir ceza olarak yorumlaması yatar. Dolayısıyla, ciddi bir psikolojik sarsıntı geçiren herkes, yaşadığı durumun vahametini her zaman fark edemeyebilir. Hatta bu kişiler, profesyonel bir yardım aldıklarında dahi söz konusu olaydan bahsetmeyi gerekli görmeyebilirler.

Travmanın Bilinçaltındaki İzleri ve Davranışsal Yansımaları

Travmatik hadiselerin izleri bilinçaltında saklı kalsa da, bireyin sergilediği bazı tutumlar bu yaşantıların ipuçlarını taşır. Örneğin, kişinin kendisine fiziksel zarar vermesi gibi davranışlar, genellikle geçmişteki travmatik bir dönemin nüksetmesiyle ilişkilidir. Ancak kendine zarar verme gibi eylemlerin her zaman net bir hatırlama süreciyle gerçekleşmediğini bilmek gerekir.

Travmanın etkileri şu üç farklı boyutta ortaya çıkabilir:

• Duygusal Etkiler: Olay görsel olarak hatırlanmasa bile yarattığı yoğun sıkıntı devam edebilir.
• Somatik (Fiziksel) Boyut: Olay anında hissedilen fiziksel acı ve ağrılar, herhangi bir dış uyaran olmaksızın tekrarlayabilir.
• Görsel Hatırlatıcılar: Resimsel anımsatıcılar travmayı tetikleyen unsurlardan sadece biridir; diğer duyusal kanallar da tetikleyici olabilir.

Gizli Kalmış Travmaların Belirtileri ve Disosyasyon

Şiddetli travmalarda bireylerin uzmanlara başvurma nedenleri genellikle disosyasyon (hafıza boşlukları) ve depersonalizasyon (kendi kimliğinin dışına çıkma) semptomlarıdır. Bu durumu yaşayan mağdurlar, belirli zaman dilimlerinde ne yaptıklarını hatırlamadıklarını ifade ederler.

Gizli travmaların dışa vurumu olan bazı uyumsuz davranışlar şunlardır:

1. Kontrolsüz Eylemler: Saatlerce amaçsızca araba kullanmak veya farklı mekanlar arasında kontrolsüzce geçiş yapmak.
2. Saldırganlık ve Suç Eğilimi: Yakın çevreye yönelik ani öfke patlamaları veya marketten bir şeyler çalma gibi dürtüsel davranışlar.
3. Soyutlanma: Yaşanan travmayı (örneğin çocukluk dönemi tacizlerini) sanki bir başkasının başından geçmiş gibi, bir sis perdesi arkasından anlatmak.

Çoklu Kişilik ve Savunma Mekanizmaları

Disosyasyonun en uç formu, kamuoyunda çoklu kişilik olarak bilinen durumdur. Travmatik olay o kadar dehşet vericidir ki, zihin bu acıdan korunmak için olayı yok sayan yeni bir kişilik yaratır. Bu savunma mekanizmasının temel amacı, korkunç hadiseyi bir başkasının başına gelmiş gibi algılayarak asıl kişiliği korumaktır. Günümüzde çoklu kişilik vakalarının tahmin edilenden çok daha yaygın olduğu düşünülmektedir.

Kişilik Değişimleri ve Somatik Şikayetler

Gizli travmaların bir diğer önemli göstergesi ani kişilik değişimleridir. Sakin birinin asabi bir yapıya bürünmesi, aile bağları güçlü birinin aniden dış dünyaya yönelmesi veya dini değerlere sahip birinin bu değerlerle çelişen davranışlar sergilemesi tetiklenmiş bir travmanın işareti olabilir.

Kurban Rolü ve Başarı Odaklı Maskeleme

Bazı bireyler, hayat boyu kendilerini sürekli bir kurban rolünde bulurlar. Bu kişiler, geçmiş travmalarında kendilerine biçilen çaresiz rolü, farkında olmadan yetişkinlik hayatlarında da tekrarlarlar. Öte yandan, bazı mağdurlar ise tam tersi bir eğilimle aşırı mükemmeliyetçi ve başarılı bir kimliğe bürünebilirler.

Bu başarı odaklı tutum, genellikle geçmişteki değersizlik duygusunu telafi etme çabasıdır. Toplumdaki "başarılı insanın travması olmaz" algısı, hem mağdurun hem de çevresindekilerin gerçeği görmesini zorlaştıran en büyük yanılgılardan biridir.

Yrd. Doç. Dr. Klinik Psikolog Ercüment DOĞAN