Suçluluk Psikolojisinde Bir Etken: Günahlarımın Cezasını Çekiyorum

Travma Sonrası Suçluluk Duygusu ve İnanç İlişkisi

İnsanlar, yaşadıkları ağır felaketlerin ve travmatik olayların nedenini bazen dini inançlarının etkisiyle geçmişteki hatalı davranışlarına veya kötü amellerine dayandırabilirler. Mağdur, yaşadığı travmaya bu pencereden baktığında, normalde üzerinde durmadığı birçok davranışını hatırlamaya başlar. Bu süreçte kişi, başına gelen olumsuzlukların asıl sebebini kendi geçmişinde arama eğilimi gösterir.

Dini Düşünceler ve Cezalandırılma İnancı

Travma mağdurlarının yaşadıkları felaketi geçmişle bağdaştırmasının bir diğer önemli gerekçesi, dini konulardaki olumsuz düşüncelerin bugünkü yaşantıyı şekillendirdiği fikridir. Birçok insanın zihnine istemsizce gelen dini değerlere aykırı düşünceler, mağdur tarafından bir suç unsuru olarak görülür. Kişi, elinde olmayan bu düşüncelerin bir cezası olarak travmaya maruz kaldığına inanarak kendini suçlar.

Aile Yapısı ve "Ektiğini Biçme" Öğretisi

"Herkes ektiğini biçer" düşüncesinin katı bir şekilde vurgulandığı aile ortamlarında büyüyen bireyler, yaşadıkları trajedileri hak ettiklerine inanmaya daha yatkındır. En ufak kural ihlalinin bile cezalandırıldığı bir disiplinle yetişen bu kişiler, suçlayacak somut bir neden bulamasalar dahi kendilerini itham etmeyi sürdürürler. Bu durum, bireyin öz şefkatini yitirmesine neden olur.

Travmanın Psikolojik Sonuçları: Anksiyete ve Fobiler

Olanlardan kendini sorumlu tutma düşüncesi, bireyde genelleşmiş anksiyete bozukluğuna yol açabilir. Kişi, gelecekte başına kötü bir şey geleceğine dair o kadar yoğun bir kaygı duyar ki, bu durum hayatın birçok alanında kaçınma davranışlarına neden olur. Travma sonrası iç hesaplaşma yapan bireylerde görülen temel tepkiler şunlardır:

• Gelecekte başka olumsuzlukların hedefi olacağına dair sarsılmaz inanç.
• Birden fazla travmaya maruz kalındığında artan güvensizlik hissi.
• Yeni bir felaketi tetikleyeceği düşünülen yer, kişi veya durumlardan uzak durma.
• Belirli durumlara karşı gelişen çeşitli fobiler.

Kontrol Yanılsaması ve Varoluşsal Sarsıntı

Travma sonrası ortaya çıkan en belirgin düşüncelerden biri, kişinin kendi kaderi üzerinde mutlak kontrolü olduğu varsayımıdır. Çocukluğundan itibaren bu düşünceyle büyüyen birey, travma anında temel varoluşsal inançlarının yıkıldığını hisseder. Kişinin başına kötülük gelmeyeceğine dair inancı ne kadar güçlüyse, yaşadığı şok ve sarsıntı da o derece şiddetli olur.

İnsan eliyle gerçekleştirilen ve özellikle maksatlı olduğu düşünülen travmaların etkisi çok daha yıkıcıdır. Eğer zarar veren kişi tanıdık ve güvenilir biriyse, mağdurun tepkisi en üst seviyeye ulaşır. Bu süreç sonunda mağdurda, hiç kimseye güvenmemesi gerektiğine dair köklü ve katı bir kabul oluşur.

Ercüment Doğan, Ph.D.
Klinik Psikolog