Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu Nedir ?

Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu: Tek Bir Bedende Farklı Kişilikler

Dissosiyatif kimlik bozukluğu, bireyin içinde birbirinden tamamen farklı karakter yapılarının, alışkanlıkların ve fiziksel tepkilerin barındığı karmaşık bir psikolojik durumdur. Aynı bedende yaşayan bir kişiliğin karpuzdan nefret ederken diğerinin çok sevmesi, birinin sağ elini kullanırken diğerinin solak olması bu durumun çarpıcı örnekleridir. Hatta bu farklı kişiliklerin (alterler) görme dereceleri nedeniyle farklı reçeteli gözlükler kullanması veya birinin alerjisi olduğu bir maddeye diğerinin tepki vermemesi dahi mümkündür.

DSM-5 Kriterlerine Göre Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu Tanımı

DSM-5 (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) verilerine göre, bir kişiye bu tanının konulabilmesi için belirli kriterlerin karşılanması gerekir. Bu kriterler şu şekilde özetlenebilir:

• Kişinin en az iki farklı kişilik yapısına, düşünce biçimine, duygu ve davranış örüntüsüne sahip olması.
• Bu alt kişiliklerin birbirinden habersiz olması ve farklı zaman dilimlerinde kontrolü ele alması.
• Kişilik geçişleri sırasında yaşanan bellek kayıpları ve davranış değişiklikleri.

Örneğin; polen alerjisi olan bir alt kişiliğin etkisindeyken birey doğadan uzak durmaya çalışır. Ancak kontrol ana kişiliğe geçtiğinde, neden böyle davrandığına dair hiçbir şey hatırlamaz ve bu duruma anlam veremez. Bu durum, hastaların sosyal ve bireysel yaşamlarında büyük zorluklar yaşamasına neden olur.

Vaka Analizi: N. Hanım’ın Deneyimleri

1999 yılında hastaneye başlangıçta vajinismus şikayetiyle başvuran, ardından majör depresif bozukluk tanısı alan bir hastanın süreci, dissosiyatif kimlik bozukluğunun anlaşılmasıyla farklı bir boyut kazanmıştır. N. Hanım, yaşadığı süreci şu çarpıcı ifadelerle aktarmaktadır:

"Televizyon izlemeye başlıyorum. Bir anda kendime geldiğimde filmin bitmiş olduğunu, başka bir filmin başladığını hayretle fark ediyorum. Günümü nasıl geçiriyorum, bilmiyorum."

N. Hanım, arkadaş ziyaretleri gibi sosyal aktiviteleri gerçekleştirdiğini ancak bunlara dair hiçbir anısının olmadığını belirtmektedir. Bu durum, hastalığın en belirgin özelliklerinden biri olan zaman kaybı ve bellek kopukluğunu net bir şekilde ortaya koymaktadır.

İçsel Sesler ve Kimlik Değişimi

Hastanın anlatımlarında dikkat çeken bir diğer nokta ise içsel sesler ve cinsiyet farklılıklarıdır. N. Hanım'ın deneyimleri şu detayları içermektedir:

• İçsel Sesler: Kendisini yönlendiren, özellikle ayırt edebildiği bir erkek sesi mevcuttur.
• Davranış Değişikliği: Bu sesin etkisiyle daha erkeksi konuşmakta ve bir erkek gibi davranmaktadır.
• Fiziksel Değişimler: Cinsel ilişki sırasında kendisini aşırı güçlü hissetmekte, kaskatı kesilmekte ve eşinin ifadesiyle öfkeyle bakan bir erkeğe dönüşmektedir.
• Görsel Varsanılar: Evde "Casper" benzeri yaratıklar gördüğünü, bu varlıkların eşyalarını saklayarak kendisiyle oyun oynadığını ifade etmektedir.

Görülme Sıklığı ve Demografik Özellikler

Dissosiyatif kimlik bozukluğu ile ilgili yapılan araştırmalar, hastalığın belirli demografik özellikler gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bu bozukluğun temel özellikleri şunlardır:

Kaynaklar

• Kuşkanmaz, E. ve Şar, V. (2000). Vajinismus ile başvuran bir dissosiyatif kimlik bozukluğu vakası ve psikoterapisi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 1(1):48-57.
• Kring, A.M., Johnson, S. L., Davison, G., Neale, J. (2015). Anormal Psikoloji. (M. Şahin, Çev.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. (Orijinal çalışma basım tarihi: 2014).