Trajik Bir Son | İntihar

İntihar Olgusuna Genel Bakış ve Tanımlar

Sosyal medyada, haberlerde ya da gerçek yaşamda bir intihar eylemine tanık olmak, bireyler üzerinde derin etkiler bırakan sarsıcı bir durumdur. Peki, intihar eden kişiler bu eylemi neden gerçekleştirir? Sigmund Freud’un ifadesiyle, “İntihar, tüm insanların içinde bulunan bir acil durum çıkış kapısı mıdır?” Bu karmaşık olguyu derinlemesine incelemek, risk faktörlerini ve biyolojik temellerini anlamaktan geçmektedir.

Sosyolog Durkheim’a göre intihar; ölen kişi tarafından ölümle sonuçlanacağı bilinerek yapılan, olumlu ya da olumsuz bir edimin doğrudan veya dolaylı sonucu olan her ölüm olayıdır. İntihar girişimi ise aynı amaçla tanımlanan ancak ölümle sonuçlanmadan durdurulan eylemleri ifade eder. Sınıflandırma açısından temel fark eylemin sonucudur; ölümle biten eylemler tamamlanmış intihar, diğerleri ise girişim olarak adlandırılır.

Türkiye’de İntihar İstatistikleri

TÜİK verilerine göre Türkiye’de 2018 yılında ölümle sonuçlanan intihar sayısı 3 bin 161 kişi olarak kayıtlara geçmiştir. Bu veriler ışığında cinsiyet dağılımı ve genel tablo şu şekildedir:

Kayıtlı olmayan veriler ve intihar girişimleri de hesaba katıldığında, bu olgunun toplumda azımsanmayacak düzeyde olduğu görülmektedir. Bu noktada, intihar risk etmenlerinin farkında olmak hayati önem taşımaktadır.

İntihar İçin Temel Risk Durumları

İntihar davranışının arkasında yatan nedenler genel olarak dört ana başlık altında toplanabilir:

1. Akut Sorunlar: Birey için kritik öneme sahip kişilerle yaşanan ilişki sorunlarıdır. Aile, arkadaş veya yakın çevreyle süregelen çatışmalar ve bir yakının kaybı sonucu oluşan yas süreci riski artırır.
2. Kronik Sorunlar: Evlilikte yaşanan kronik problemler ve çocuklarla ilgili sorunlar bu gruptadır. Araştırmalar, çocuklarına fiziksel istismar uygulayan ebeveynlerin en az birinde intihar girişimi öyküsü olduğunu saptamıştır.
3. Beden Sağlığı: Boyun ve yüz ameliyatları sonrası oluşan şekil bozuklukları ve buna eşlik eden ağır depresyon risk faktörüdür. Ayrıca, epileptik hastaların intihar oranı diğer hastalara göre 5 ila 7 kat daha yüksektir.
4. Psikolojik ve Psikiyatrik Bozukluklar: Psikiyatrik rahatsızlıklar, diğer hastalıklara oranla intihara 5-40 kat daha fazla eşlik eder. Majör depresyon, şizofreni, affektif bozukluk, alkol/madde kullanım bozukluğu ve antisosyal kişilik bozukluğu en sık görülen tanılardır.

İntiharın Biyolojik Arka Planı ve Hayvan Deneyleri

İntihar eylemi genellikle bencillik veya düşüncesizlik olarak eleştirilse de, bu davranışın arkasında güçlü biyolojik unsurlar bulunmaktadır. Bilimsel çalışmalar, agresyon (saldırganlık) ile intihar arasında yüksek bir ilişki olduğunu kanıtlamaktadır. Hayvanlar üzerinde yapılan deneyler, nörotransmitterlerin bu süreçteki rolünü açıkça göstermektedir:

• Serotonin: Beyindeki serotonin seviyesindeki azalma; farelerde agresyon, kavgacılık ve yavrularını öldürme davranışlarına yol açmaktadır.
• Noradrenalin: Uzun süre izole edilen farelere noradrenalin verildiğinde agresif davranışların arttığı gözlemlenmiştir.
• GABA: Beyindeki olfaktör tüberkülünde GABA düzeyinin azalması, öldürme davranışını tetiklemektedir.
• Dopamin: Mezolimbik yolaktaki dopamin dengesinin bozulması fareleri saldırganlaştırmaktadır.

Genetik Çalışmalar ve İntihar Eğilimi

Genetik araştırmalar, intihar olgusunun nesiller arası aktarımı ve biyolojik yatkınlığı hakkında çarpıcı sonuçlar sunmaktadır. İkizler üzerinde yapılan incelemelerde, tek yumurta ikizlerinden birinin intihar etmesi durumunda diğer ikizin riskinin, çift yumurta ikizlerine göre çok daha yüksek olduğu bulunmuştur.

Evlat edinme çalışmaları da biyolojik bağın önemini vurgulamaktadır. Kopenhag'da yapılan bir araştırmada, intihar eden 57 kişinin biyolojik akrabalarında intihar oranının, kontrol grubuna göre 6 kat daha fazla olduğu saptanmıştır. Bu durum, çevresel faktörlerden bağımsız bir genetik yatkınlığa işaret etmektedir.

Genetik Belirteçler: TPH ve Aleller

Moleküler düzeydeki çalışmalar, özellikle TPH (triptofan hidroksilaz) geni ve belirli genotipler üzerine yoğunlaşmıştır. Nielsen ve ekibinin yaptığı çalışmada, intihar girişiminde bulunan alkol bağımlısı hastaların büyük çoğunluğunda UL ve LL genotipleri tespit edilmiştir. Özellikle L alelinin intiharla ilişkili olduğu ve LL genotipini taşıyanların birden fazla intihar girişiminde bulunduğu saptanmıştır.

Sonuç olarak, hayvan deneylerinden genetik haritalara kadar tüm veriler, intiharın gerçekleşmesinde biyolojik faktörlerin kritik rol oynadığını göstermektedir. Ancak unutulmamalıdır ki biyolojik yatkınlık, ancak belirli risk durumlarıyla tetiklendiğinde eyleme dönüşmektedir.

Kaynakça

• Yüksel, N. (2001). İntiharın nörobiyolojisi. Klinik Psikiyatri.
• Huyut, Ç. B. (2013). Dini yönelim, intihar ve intihara yönelik tutumlar. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
• Türkiye İstatistik Kurumu (2015). İntihar İstatistikleri.