Çocuk ve ergende obsesif kompulsif bozukluk

Çocuklarda ve Ergenlerde Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir?

Çocuklarda ve ergenlerde Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) durumunu anlamak için öncelikle obsesyon ve kompulsiyon kavramlarını tanımlamak gerekir. Obsesyon, birey tarafından saçma bulunan ancak irade dışı gelişen, yoğun kaygıya yol açan inatçı düşünce, dürtü ve hayallerdir. Kişi bu düşünceleri bilinçli bir çabayla uzaklaştıramaz; aksine bunları bastırmaya veya başka bir eylemle etkisiz hale getirmeye çalışır.

Kompulsiyon ise bu rahatsız edici düşüncelerden kurtulmak veya yarattığı kaygıyı azaltmak amacıyla sergilenen tekrarlayıcı davranışlardır. Bir başka deyişle, zihindeki huzursuzluğu eyleme dökerek giderme çabasıdır. Örneğin; ellerinin mikroplu olduğuna dair bir obsesyon geliştiren çocuğun, bu kaygıyı dindirmek için ellerini defalarca yıkaması bir kompulsiyondur.

Sık Karşılaşılan OKB Örnekleri ve Davranış Biçimleri

Çocukluk ve ergenlik döneminde OKB, farklı şekillerde kendini gösterebilir. Bu belirtiler zaman içerisinde değişim gösterebilir ve olguların %90'ında bu dönüşüm izlenir. En yaygın görülen örnekler şunlardır:

• Aşırı Yıkanma: Çocuğun sürekli kirli olduğunu düşünerek yıkanmak istemesi.
• Tekrarlama Ritüelleri: Sevdiği birini kaybetme korkusuyla belirli sayıları defalarca tekrarlaması.
• Kontrol Etme: Ödevleri defalarca kontrol etme, aşırı silgi kullanma veya bir soru üzerinde dakikalarca takılıp kalma.
• Dokunma ve Temas: Olumsuz düşünceleri kovmak amacıyla belirli yerlere defalarca dokunma ihtiyacı.
• Zarar Verme Korkusu: Arkasından birinin gelip kendisine zarar vereceği düşüncesi veya dini takıntılar.

Yaş gruplarına göre belirtiler farklılık gösterebilir. Okul çağında sayma ve simetri ön plandayken, erken ergenlikte aşırı yıkanma, geç ergenlikte ise seksüel düşünceler ve ritüeller daha sık görülür. Küçük çocuklar, yaşları gereği obsesyon ve kompulsiyon arasındaki mantıksal bağı kurmakta zorlanabilirler.

Çocuğunuzda OKB Belirtileri Nasıl Anlaşılır?

Ebeveynlerin çocuklarını gözlemlerken dikkat etmesi gereken bazı kritik işaretler bulunmaktadır. Aşağıdaki durumlar OKB'nin habercisi olabilir:

• Üretken olmayan bir şekilde saatlerce ödev yapmak.
• Yazılanları sürekli silip yeniden yazmak, kelime ve ayrıntılara aşırı takılmak.
• Banyo ve tuvalet kullanımında aşırı su, sabun ve tuvalet kağıdı tüketimi.
• Sürekli yıkanmaktan dolayı ellerin tahriş olması ve kızarması.
• Odaya başkasının girmesine veya eşyalara dokunulmasına karşı aşırı öfke ve toleranssızlık.
• Suluboya veya hamur gibi maddelere dokunmaktan kaçınmak.
• Saç taratmak gibi rutin kişisel bakım süreçlerine direnç göstermek.

OKB Hangi Yaşta Başlar?

Obsesif Kompulsif Bozukluk, sanılanın aksine çok erken yaşlarda, hatta 2 yaşındaki bir bebekte dahi görülebilir. Bu durum kendini; kıyafetindeki minik bir leke için aşırı tepki verme, saç taratmama, oyuncaklarına dokundurtmama veya çorap giyme konusunda yaşanan büyük krizler şeklinde gösterebilir.

Çocuklarda En Sık Görülen Obsesyon ve Kompulsiyonlar

Çocukluk dönemi OKB belirtileri genel olarak iki ana başlık altında toplanır:

OKB Tedavi Yöntemleri

Çocuk ve ergenlerde OKB, profesyonel destekle yönetilebilir bir durumdur. Uzman psikologlar tarafından uygulanan Bilişsel-Davranışçı Terapiler (BDT), bu yaş grubundaki bireylerde oldukça başarılı ve kalıcı sonuçlar vermektedir. Erken müdahale, çocuğun akademik ve sosyal yaşam kalitesini korumak adına kritik önem taşır.

Psikolog Armağan Pınar Adanar