Yeme Bozukluğu
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Yeme Bozukluğu Nedir?
Yeme bozukluğu, bireyin kilo merkezli fiziksel görünüşüne dair geliştirdiği takıntılı düşünceler neticesinde, sağlığı bozacak düzeyde sergilediği yeme davranışı değişiklikleridir. Bu durumun tanı alabilmesi için davranışların en az bir aydır kesintisiz devam etmesi gerekmektedir. Kişinin başarısını kilosuna endekslemesi, sürekli kalori sayımı yapması ve aynada kendini olduğundan farklı görmesi bu sürecin temel psikolojik yansımalarıdır.
Temel Yeme Bozuklukları ve Klinik Özellikleri
Literatürde en sık karşılaşılan ve üç temel kategoriye ayrılan yeme bozuklukları; anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza ve tıkanırcasına yeme bozukluğudur. Bu rahatsızlıklar, bireyin hem fiziksel sağlığını hem de sosyal yaşamını ciddi şekilde kısıtlamaktadır.
1. Anoreksiya Nervoza
Anoreksiya nervoza, kilo almaktan aşırı korkma ve olması gereken vücut ağırlığının çok altında olmasına rağmen kilo almayı engelleyici davranışlar sergileme durumudur. Bu bireylerde vücut ağırlığını algılama bozukluğu eşlik eder; kişi çok zayıf olsa dahi aynaya baktığında kendisini şişman olarak tanımlar. Düşük vücut ağırlığının hayati önemini kavrayamazlar.
2. Bulimiya Nervoza
Bulimiya nervoza, süreklilik arz eden tıkanırcasına yeme ataklarını takip eden telafi edici davranışlar ile karakterizedir. Kişi, yeme dürtüsünü kontrol edemeyip normalden fazla tükettikten sonra, kilo alma korkusuyla kendini kusturma, idrar-gaita söktürücü veya zayıflama ilaçlarını kötüye kullanma yoluna gider. Tanı için bu döngünün 3 ay boyunca haftada ortalama 2 kez tekrarlanması kriter kabul edilir.
3. Tıkanırcasına Yeme Bozukluğu
Bulimiya nervozadan farklı olarak bu bozuklukta yediklerinden kurtulma (kusma vb.) çabası yoktur. Kişinin açlık hissetmeden, rahatsız edici bir tokluğa ulaşana kadar olağandan fazla ve hızlı yemesi ana kriterdir. Bu sürece genellikle tek başına yeme isteği, suçluluk ve kendinden tiksinme hissi eşlik eder.
| Yeme Bozukluğu Türü | Temel Belirti | Telafi Davranışı (Kusma vb.) |
|---|---|---|
| Anoreksiya Nervoza | Aşırı düşük kilo ve kilo alma korkusu | Nadir / Kısıtlı yemek baskın |
| Bulimiya Nervoza | Tıkanırcasına yeme ve pişmanlık | Var (Zorunlu kriter) |
| Tıkanırcasına Yeme | Kontrolsüz ve aşırı miktarda tüketim | Yok |
Diğer Tanımlanmış Yeme Bozuklukları
Temel bozuklukların dışında, klinik olarak tanımlanmış ve spesifik belirtileri olan diğer rahatsızlıklar şunlardır:
- Pika Yeme Bozukluğu: Besin değeri olmayan kağıt, saç, boya veya sabun gibi maddelerin en az bir ay süreyle tüketilmesidir.
- Geviş Getirme (Ruminasyon): Yenilen besinlerin mideye indikten sonra geri çıkarılıp tekrar çiğnenmesi veya tükürülmesi durumudur.
- Kaçıngan Yeme Bozukluğu: Belirgin bir beslenme eksikliği ve kilo kaybı ile sonuçlanan, genellikle ağızdan besin desteklerine bağımlı kalmaya yol açan durumdur.
- Gece Yemek Yeme Bozukluğu: Günün ilerleyen saatlerinde veya gece uykudan uyanarak aşırı besin tüketimi ile karakterizedir.
Tanı Kriterlerinde Henüz Tanımlanmamış Bozukluklar
Resmi tanı listelerinde henüz yer almasa da günümüzde sıkça rastlanan iki önemli tablo mevcuttur. Bunlardan ilki olan ortoreksiya nervoza, kişinin sadece sağlıklı ve organik gıdalar tüketmeye dair geliştirdiği aşırı takıntıdır. Bu kişiler besinlerin kalitesine ve kalori hesabına aşırı odaklanırlar.
Bir diğeri ise aerobik nervozadır. Bu durum doğrudan bir yeme bozukluğu olmasa da, altında yatan mekanizma yeme bozukluklarıyla aynıdır. Kişi, fiziksel görünüşüne ve kilosuna duyduğu takıntı nedeniyle abartılı uzun saatler boyunca takıntılı şekilde spor ve egzersiz yapar. Her iki durumda da temel motivasyon, fiziksel görünüşe dair duyulan aşırı hassasiyettir.
