Üretkenlik Çağında Değersizlik Hissi: İşlevselliğin Psikolojisi
Bu durum özellikle durduğunda huzursuz hisseden bireylerde belirgindir. Tatil yaparken suçluluk, dinlenirken huzursuzluk ortaya çıkar. Çünkü durmak, değersizlikle eşleşmiştir. Psikolojik olarak bu durum, benlik algısının performansa bağlanmasıyla ilgilidir.
İşlevsellik merkezli benlik algısı, kırılgandır. Çünkü üretkenlik azaldığında ya da kişi kontrolü kaybettiğinde özdeğer de sarsılır. Bu yüzden tükenmişlik yalnızca yorgunluk değil; aynı zamanda anlamsızlık hissi yaratır.
Terapötik odada bu kişiler sıklıkla “bir şey yapmadığımda kötü hissediyorum” der. Bu ifade, değerin eyleme bağlandığını gösterir. Kişi var olduğu için değil, yaptığı için kabul edildiğini öğrenmiştir.
Psikolojik iyileşme bu noktada radikal bir yerden başlar: İşlevsizlikle temas. Hiçbir şey yapmadan var olabilmek, performans göstermeden kabul görmek sinir sistemi için yeni bir deneyimdir. Terapötik ilişki bu deneyimi sunar.
Kişi zamanla şunu ayırt etmeye başlar: “Ben yaptıklarımdan ibaret değilim.” Bu ayrım, yalnızca bilişsel değil; duygusal bir dönüşümdür. Değer, performanstan ayrıldığında ruhsal yük hafifler.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
