Şema Terapi Nedir?

Şema Terapi: Erken Dönem Yaşantıların Yetişkinliğe Etkisi

Jeffrey Young tarafından geliştirilen Şema Terapi modeli, bireylerin erken çocukluk dönemindeki yaşantılarının yetişkinlik dönemindeki yansımalarını keşfetmeye ve bu kalıpları değiştirmeye odaklanan kapsamlı bir yaklaşımdır. Başlangıçta değişime dirençli, zor vakalar ve kişilik bozuklukları üzerinde çalışmak amacıyla geliştirilen bu yöntem, zamanla bireysel, grup ve çift terapileri gibi geniş bir yelpazede uygulanmaya başlanmıştır. Son on yılda yapılan bilimsel araştırmalar, Şema Terapi’nin psikolojik sorunların çözümündeki etkililiğine dair güçlü kanıtlar sunmaktadır.

Uluslararası Şema Terapi Derneği (ISST) ve Standardizasyon

Şema Terapi alanındaki bilimsel çalışmaları ve uygulama standartlarını geliştirmek amacıyla 2006 yılında İsveç’te Uluslararası Şema Terapi Derneği (ISST) kurulmuştur. J. Young’ın onursal başkanlığında faaliyet gösteren bu dernek, şema odaklı araştırmaların yaygınlaştırılmasının yanı sıra Şema Terapi sertifikasyon programlarının uluslararası düzeyde standardize edilmesinde öncü bir rol üstlenmiştir.

Şema Eylemleri: Şemalar Kendini Nasıl Korur?

Şemalar, temel olarak organizmanın hayatta kalması için gerekli olan yapılardır. Ancak işlevsel olmayan şemalar bile varlıklarını sürdürebilmek için belirli davranış kalıpları geliştirirler. Tek bir şemanın doğruluğunun sorgulanması tüm sistemi etkilediği için, şema kendi geçerliliğini tehdit eden durumlarda savunmaya geçer. Çocukluk döneminde uyum sağlamaya yardımcı olan bu eylemler, psikanalitik literatürdeki direnç ve savunma mekanizmaları ile benzerlik gösterir.

Tespit edilen üç temel şema eylemi şunlardır:

• Şema Teslimi
• Şema Kaçınması
• Şema Telafisi (Aşırı Telafi)

1. Şema Teslimi

Şema teslimi, şemayı güçlendiren veya sürekliliğini sağlayan düşünsel, duygusal ve davranışsal stratejileri ifade eder. Bu süreçte kişi, şemasını destekleyen bilgileri abartma veya şemasıyla uyumlu davranma eğilimi gösterir.

• Örnek: Kusurluluk şeması olan bir birey, kendisine sürekli eleştirel yaklaşan kişilerle ilişkilerini sürdürür. Bu durum, kişinin kusurlu olduğuna dair inancını sürekli pekiştirerek şemanın canlı kalmasını sağlar.

2. Şema Kaçınması

Şema kaçınması, şemanın tetikleyeceği olumsuz duygulardan korunmak için geliştirilen bilişsel ve davranışsal stratejilerdir. Kişi, şemayı hatırlatacak düşüncelerden veya durumlardan bilinçli ya da bilinçsiz olarak uzak durur.

• Örnek: Başarısızlık şeması olan bir kişi, projesinin sonunda olumsuz değerlendirileceğine inandığı için çalışmaktan kaçınabilir. Bu kaçınma davranışı başarısızlık ihtimalini artırır ve şemayı bir "kendini doğrulayan kehanet" haline getirir.

3. Şema Telafisi (Aşırı Telafi)

Şema telafisi, şemanın hissettirdiği acıyla başa çıkmak için geliştirilen ve genellikle şemanın tam tersi yönünde ortaya çıkan davranışlardır. Çocuklukta ebeveyn veya akran baskısıyla baş etmek için işlevsel olan bu girişimler, yetişkinlikte uyum bozucu hale gelir.

Aşırı telafi durumunda kişi genellikle "iyi niyetle kötü sonuçlar" alır. Örneğin; duygusal yoksunluk şeması olan bir birey, aşırı ilgiye ihtiyaç duyarken insanları kendinden uzaklaştıracak davranışlar sergileyebilir. Bu durum, amaçlananın aksine kişinin kendisini daha yalnız hissetmesine ve şemanın güçlenmesine neden olur.