Davranış Bozuklukları-1 / Parmak Emme, Tırnak Yeme, Tikler, Mastürbasyon

Çocuklarda Gelişim Dönemleri ve Davranış Değişiklikleri

Çocuklar için her yeni gelişim dönemi, beraberinde yeni davranış kalıplarını getirir. Örneğin, üç yaşındaki bir çocuk bağımsızlığını ilan etmek amacıyla, gelişim döneminin doğal bir parçası olan çeşitli tepkiler geliştirebilir. Ancak bu doğal süreçlerin yanı sıra, psikolojik veya fiziksel faktörlere bağlı olarak parmak emme, tırnak yeme ve altına kaçırma gibi davranış bozuklukları da gözlemlenebilmektedir.

Davranış Bozukluğu ve Uyum Sorunu Nasıl Ayırt Edilir?

Çocukların sergilediği tutumları doğrudan bir uyum veya davranış problemi olarak nitelendirmek oldukça zordur. Dönemsel hırçınlıklar, söylenenin aksini yapma eğilimi veya kardeş kıskançlığına bağlı huysuzluklar genellikle normal gelişim süreci içerisinde kabul edilir. Bir davranışın gerçek bir problem olarak tanımlanabilmesi için belirli kriterlerin karşılanması gerekir.

Bir davranışın uyum veya davranış bozukluğu sayılabilmesi için şu özellikler aranır:

• Süreklilik: Davranışın kalıcı olması ve hemen her durumda ortaya çıkması.
• Eşlik Eden Bozukluklar: Mevcut probleme ek olarak başka bozuklukların görülmesi (Örneğin; gece altına kaçırmaya kekemelik veya yoğun korkuların eşlik etmesi).
• Tekrarlama Sıklığı: Davranışın çok sık ve yoğun bir şekilde yinelenmesi.

Davranış Bozukluklarının Temel Nedenleri

Çocuklar, genellikle kendilerini ifade edemedikleri veya duygusal zorluklarla tek başlarına mücadele etmek zorunda kaldıkları dönemlerde davranış problemleri geliştirirler. Bu süreçte en kritik adım, davranışın kökenindeki nedeni tespit etmek ve bu nedeni ortadan kaldırmaktır. Duygusal boşluklar ve baş edilemeyen sorunlar, bu tür problemlerin en yaygın tetikleyicileridir.

Sıklıkla Görülen Uyum ve Davranış Bozuklukları

Çocukluk döneminde karşılaşılan yaygın davranış problemleri, doğru yaklaşımlarla yönetilebilir. Aşağıda en sık rastlanan durumlar ve çözüm önerileri yer almaktadır:

1. Parmak Emme

Anne karnından itibaren başlayan parmak emme davranışının 3-4 yaşlarına kadar sürmesi normal kabul edilir. Çocuklar diş çıkarma, uykuya geçiş, rahatlama ihtiyacı veya ilgi çekme gibi nedenlerle bu eylemi gerçekleştirebilirler. Eğer bu durum 4 yaşından sonra devam ediyorsa; ilgi eksikliği, kaygı veya huzursuzluk kaynaklı bir davranış problemi olarak değerlendirilebilir.

Ebeveynler Ne Yapabilir?

• Sürekli uyarıda bulunmaktan kaçının; bu durum davranışı artırabilir.
• Davranışın hangi durumlarda tetiklendiğini gözlemleyin ve o anlarda çocuğa farklı görevler verin.
• Baskıcı olmayın; aşırı ısrar tik veya altına kaçırma gibi yeni sorunlara yol açabilir.

2. Tırnak Yeme

Genellikle 3 yaşından itibaren görülen tırnak yeme, bir model alma davranışı olabileceği gibi; kaygı, baskı, otoriter tutum veya ilgisizlikten de kaynaklanabilir. Çocuklar, yaşadıkları içsel gerginliği ve huzursuzluğu tırnak yiyerek hafifletmeye çalışırlar.

Ebeveynler Ne Yapabilir?

• Çevrede bu davranışı sergileyen birinin olup olmadığını (model alma) kontrol edin.
• Aile içi iletişimde baskıcı ve otoriter tutumlardan kaçının.
• Çocukla oyun oynayarak ihtiyaçlarını fark etmeye çalışın ve kaliteli vakit geçirin.

3. Tikler

İstemsizce ortaya çıkan tikler, fiziksel veya psikolojik kaynaklı olabilir. Genellikle baskıcı aile ortamlarında, çocuğun sürekli eleştirildiği veya kıyaslandığı durumlarda görülür. Temelinde kaygı ve iç huzursuzluk yatan bu durum, stresli anlarda şiddetini artırabilir.

Ebeveynler Ne Yapabilir?

• Tiklerin fiziksel (organik) bir nedene dayanıp dayanmadığını mutlaka bir uzmanla değerlendirin.
• Çocuğu uyarmayın; uyarılar stresi artırarak tiklerin sıklaşmasına neden olur.
• Çocuğun duygularını özgürce ifade edebileceği güvenli bir ortam oluşturun.

4. Mastürbasyon

2-6 yaş arasında sık görülen mastürbasyon, çocuğun vücudunu keşfetme sürecinin doğal bir parçasıdır. Ancak bu eylem günün büyük bölümünü kapsıyor, günlük aktiviteleri engelliyor ve sosyal gelişimi etkiliyorsa; altında yatan duygusal yoksunluk, boşanma veya enfeksiyon gibi nedenler araştırılmalıdır.

Ebeveynler Ne Yapabilir?

• Çocuğu utandırmak veya korkutmak yerine, dikkatini sakince başka bir yöne çekin.
• Davranışın sıklığını gözlemleyin ve öncesinde ilgi çekici aktiviteler planlayın.
• Vücudunu tanımasının normal olduğunu ancak bu tür eylemlerin özel bölgelerle ilgili olduğunu ve yalnızken yapılması gerektiğini uygun bir dille anlatın.