Oyun Terapisinde Masalların Önemi: Sembolün İyileştirici Gücü
Masal Neden Bu Kadar Etkilidir?
Masallar evrensel temalar içerir: korku, terk edilme, kıskançlık, ölüm, rekabet, iyilikkötülük çatışması, güçsüzlük ve güçlenme. Çocuk bu temaları kendi yaşantısıyla eşleştirir; ancak bunu doğrudan kendisi üzerinden değil, karakter üzerinden yapar.
Örneğin;
Karanlıktan korkan bir çocuk, karanlık ormanda kaybolan bir tavşanın hikâyesini daha rahat dinler. Kardeş kıskançlığı yaşayan bir çocuk, tahtını paylaşmak zorunda kalan küçük bir prens üzerinden duygusunu çalışabilir. Masal, çocuğun savunmalarını bypass eder. Doğrudan sorulduğunda “korkmuyorum” diyen çocuk, masaldaki karakter için korkabilir. Bu projektif alan, terapötik çalışmanın temelidir.
Sembolizasyon ve Duygusal İşleme
Çocuk gelişiminde sembolik düşünme belirli bir aşamada ortaya çıkar. Oyun terapisi bu kapasiteyi kullanır. Masallar ise sembolik dili yoğun biçimde içerir.
Canavar, çoğu zaman korkunun;
Cadı, cezalandırıcı bir figürün;
Karanlık orman, belirsizliğin;
Kayıp anne, ayrılık kaygısının sembolü olabilir.
Çocuk, kendi yaşadığı duyguyu dışsallaştırır. Böylece duygu ile arasına güvenli bir mesafe koyar. Bu mesafe, duygunun düzenlenmesini kolaylaştırır.
Travma Çalışmalarında Masal
Travmatik deneyimler doğrudan anlatıldığında çocuk için yeniden travmatize edici olabilir. Masal dili ise dolaylıdır. Bu dolaylılık çocuğun sinir sistemini aşırı aktive etmeden çalışmaya imkân tanır.
Travma yaşayan çocuklar sıklıkla:
Kontrol kaybı teması
Tehlikeli dünya algısı
Güven figürünün zayıflığı
Üzerine hikâyeler kurarlar.
Terapötik masal çalışmaları, hikâyeye güvenli bir çözüm ekleyerek çocuğun içsel temsilini dönüştürebilir. Örneğin hikâyede yalnız kalan karaktere destek figürü eklemek, çocuğun güven algısını yeniden yapılandırmasına yardımcı olabilir.
Masalın Regülatif İşlevi
Masallar yalnızca sembolik değil, nörofizyolojik olarak da düzenleyicidir. Ritmik anlatım, tekrar eden kalıplar ve tahmin edilebilir yapı çocuğun sinir sistemini sakinleştirir.
Özellikle kaygı düzeyi yüksek çocuklarda masalın:
Duygusal yatıştırma
Güven hissi oluşturma
Öngörülebilirlik sağlama
İşlevi vardır.
Hikâyenin başı, ortası ve sonu vardır. Bu yapı, çocuğa dağınık duyguların organize edilebileceği mesajını verir.
Terapistin Rolü: Masalı Seçmek ve Yorumlamamak
Oyun terapisinde masal kullanımı, terapistin aktif yönlendirmesinden çok çocuğun sürecine eşlik etmeyi içerir. Terapist masalı çocuğa “öğüt” vermek için kullanmaz. Amaç didaktik mesaj değil; duygusal keşiftir.
Önemli olan çocuğun masalla kurduğu ilişkidir:
Hangi karakterle özdeşleşiyor?
Hangi noktada yoğun tepki veriyor?
Hikâyeyi nasıl değiştirmek istiyor?
Masalın terapötik gücü, çocuğun hikâyeye müdahale edebilmesinde yatar. Bu müdahale, aslında içsel kontrol duygusunun yeniden inşasıdır.
Masal Yazmak: Terapötik Müdahale Olarak Hikâye
Bazı durumlarda terapist çocuğun ihtiyacına göre özel bir masal oluşturabilir. Bu masallar çocuğun yaşadığı özgül temaya odaklanır: Boşanma sonrası güven teması Hastalık sürecinde korku Yas sürecinde kayıp
Ancak burada kritik nokta, çocuğun deneyimini doğrudan anlatmak yerine sembolize etmektir. Çünkü masalın iyileştirici gücü, doğrudanlıkta değil metafordadır.
Masallar çocuk için yalnızca eğlence değildir. Onlar iç dünyanın haritalarıdır. Oyun terapisi içinde masal; çocuğun korkularını, çatışmalarını ve arzularını güvenli bir sembolik alanda çalışmasına imkân tanır.
Çocuk gerçeği her zaman kelimelerle anlatamaz. Ama bir masalın içinde kendini gösterebilir.
HAZIRLAYANLAR
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
