Öfke: Bastırılan Duyguların En Yüksek Sesle Konuşma Biçimi
Psikolojik açıdan öfke; tehdit, haksızlık, engellenme ya da değersizleştirilme algısına verilen doğal bir tepkidir. Sağlıklı işlediğinde, kişiyi korur, sınır çizer ve harekete geçirir. Sorun, öfkenin sürekli bastırılması, yanlış hedeflere yönelmesi ya da tek ifade biçimi haline gelmesidir.
Öfke Her Zaman Birincil Duygu Değildir
Birçok danışan “Ben çok sinirliyim” diye başvurur. Ancak seans ilerledikçe öfkenin altında çoğu zaman şu duygular ortaya çıkar:
*Hayal kırıklığı
*Utanç
*Yetersizlik
*Değersizlik
*Kırılganlık
*Kaygı
Öfke bu duyguların üzerini örten, daha “güçlü” hissettiren bir kabuk gibidir. Özellikle çocuklukta üzüntü, korku ya da kırılganlık ifade edilememişse; öfke, kabul gören tek duygu haline gelebilir.
Öfke ve Sinir Sistemi
Öfke anında beden hızlıca alarm durumuna geçer. Kalp atışı hızlanır, kaslar gerilir, nefes yüzeyselleşir. Bu biyolojik tepki, tehdit algısına karşı hayatta kalmayı amaçlar. Ancak kişi bu durumu fark edemediğinde, öfke patlamaları kontrolsüz hale gelebilir.
Burada önemli olan nokta şudur: Öfke problemi yaşayan bireyler çoğu zaman öfkeyi geç fark eder. Yani beden çoktan alarmdayken, zihin hâlâ “idare ediyorum” düşüncesindedir. Patlama, bu gecikmiş farkındalığın sonucudur.
Bastırılan Öfke mi, Patlayan Öfke mi?
Öfke iki uçta sorun yaratır.
Bastırılan öfke; pasif-agresif davranışlar, içe dönük kızgınlık, psikosomatik belirtiler ve tükenmişlik olarak kendini gösterebilir.
Dışa vurulan öfke ise; bağırma, kırıcı sözler, fiziksel agresyon ve ardından gelen pişmanlık döngüsüyle karakterizedir.
Her iki durumda da kişi aslında aynı noktada zorlanır: Duyguyu düzenleyebilmek ve ihtiyacını ifade edebilmek.
Öfkeyle Çalışmak Ne Anlama Gelir?
Öfke kontrolü, öfkeyi yok etmek değildir. Aksine, öfkeyi tanımak, erken fark etmek ve işlevsel şekilde ifade edebilmek demektir. Terapötik süreçte kişi şunları öğrenir:
Öfkenin bedensel sinyallerini tanımak
Tetikleyicileri ayırt edebilmek
Öfkenin altındaki duygulara temas edebilmek
Sınırlarını net ve sakin bir şekilde ifade edebilmek
Öfke, doğru anlaşıldığında yıkıcı olmaktan çıkar; yol gösterici bir sinyal haline gelir.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
