Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) durumları nelerdir?
Obsesyon ve kompulsiyon durumlarının oluşmasıyla görülen bu rahatsızlık Türkçeye “takıntı ve zorlantı” olarak çevrilmiştir. Halk arasında da takıntı, vesvese, temizlik hastalığı gibi isimlerle bilinir. Psikolojik bir rahatsızlık olan bu takıntı bozukluğunun iki evresi bulunmaktadır. Bunlardan birincisi Obsesyon; bireyin iradesi dışında gelişen ve oluşmasına engel olamadığı, sürekli tekrar eden rahatsız edici imgeler veya görüntülerin zihninizde belirmesi veya duymak istemediği sesleri işitiyor olması durumudur. İkinci evresi Kompulsiyondur; meydana gelen obsesyonu gidermek ve yaşadığı kaygıyı azaltmak adına kişinin gerçekleştirdiği ritüellerdir. Bu ritüeller zihninde istemsiz olarak meydana gelen düşünce veya imgelerin giderilmesi için yapılan sayı sayma, dua etme, bulunduğu bölgeden uzaklaşma gibi tutumlardır. Obsesif kompulsif bozukluğun (OKB) birbirinden farklı birçok belirtisi bulunmaktadır. Genel hatlarıyla bir takıntı hastalığı olan OKB, bu rahatsızlığa sahip olan kişilerde farklı konularda kendisini gösterebilir. Yaygın olarak görülen OKB türleri şunlardır;
BULAŞMA: Bu obsesyon türüne sahip kişilerde titizlik ön plandadır. Kendisine dışarıdan herhangi bir mikrop ya da pisliğin bulaşabileceğini düşünen kişi, kendini sürekli temiz hissetmek ister ve temas halinde olduğu nesneleri, içerisinde bulunduğu ortamları sürekli temizleme ihtiyacı duyar. Bireyin sürekli temizlik yapması ve kişisel temizliğini gerek olmamasına rağmen tekrar tekrar yapıyor olması temizlik kompulsiyonuna yol açar. Böylelikle kişi OKB rahatsızlığına yakalanmış olur.
ŞÜPHE: Bu obsesyon türü kişileri yapması gereken bir durumu yapıp yapmadıklarıyla alakalı kararsızlıklara düşürür. Örneğin, kapının kilitlenip kilitlenmediği, ocağın kapatılıp kapatılmadığı gibi düşüncelere bu obsesif kaygıya sahip kişilerde yoğun olarak rastlanır ve aynı şeyi defalarca kontrol ederler. Bu durum şüphe obsesyonun kompulsiyonudur. Hayatı ciddi manada zorlaştıran OKB rahatsızlıklarından birisidir.
SİMETRİ: Kişilerde bulundukları çevrenin bir düzene sahip olması gereksinimini oluşturan obsesyon türüdür. Kompulsiyon olarak her şeyi bir düzene sokmak isterler ve onların çevrelerindeki tüm nesneler simetrik bir algıya göre konumlandırılmıştır. Dağınıklık ve düzensizlik en rahatsız olacakları durumlardır.
DİNİ: Bu obsesyona sahip kişilerdeyse ibadetler esnasında oluşan yanlış düşünceler ve imgelerle karşılaşma hali etkindir. İbadet sırasında küfür etme, cinsel içerikli olguların göz önüne gelmesi gibi durumlarla karşılaşılır. Bu durumdaysa kişi kendini günaha girmiş hisseder ve durumla ilgili olarak bir sorumluluk hissi oluşur.
CİNSEL: Kişilerin aile yakınlarına veya yakın çevresinden birisine cinsel bir istek duyar mıyım endişesidir. Sapkın hislere kapılma korkusu yoğunluktadır. Yakınından bir kişiyle cinsel olarak beraberlik hakkındaki imgeler zihinde yer edebilir. Bu obsesyona sahip kişiler yakınlarıyla yalnız kalmaktan çekinirler, yakınlarına karşı samimi davranışlar sergileyemezler. Kompulsiyon olarak geliştirdikleri bu tutumlar onları yakın çevrelerinden uzaklaştırır ve sosyal yaşamlarını kısıtlar.
TOTEM: Genellikle iyi dileklerin gerçekleşmesi için kültürel inanışların getirdiği bir durum için başka durumdan umut duyma ritüeli bazı OKB hastalarında başa gelebilecek kötü durumların engellenmesi için yapılması şart olan aktiviteler olarak görülür. Örneğin her gün evden çıkarken paspasa değmeden giderse başına kötü bir olayın geleceğini düşünen bir kişi bunu takıntı haline getirerek her gün tekrarlar.
OKB rahatsızlığının diğer birçok psikolojik rahatsızlık gibi kesin bir nedeni yoktur. Genetik aktarımın, serotonin hormonun salgılanmasında oluşan bir düzensizliğin, çocukluk çağında yaşanan travmaların, en önemlisi kişilik özelliklerinin bu rahatsızlığın oluşmasında etkili olduğu düşünülmektedir. Bilişsel davranışçı terapiler yardımıyla veya ilaç tedavileriyle ciddi oranda azaltılabilen bir rahatsızlıktır. Son olarak obsesyon zaman zaman çoğu insanın başına gelebilecek bir durumdur. Bu durumun bireyde önemsenmesi ve takıntı haline gelmesi durumunda OKB oluşur.
