Mükemmeliyetçilik

Mükemmeliyetçilik ve Bitmek Bilmeyen "Daha İyisi" Arayışı

"Daha iyisi olmalıydı…" Sınav sonuçlarının asılı olduğu panoya bakarken içindeki o ses, başarıyı gölgeleyen bir yetersizlik hissini fısıldar. Aslında alınan 90 puan nesnel olarak iyi bir not olsa da sınıfta daha yüksek alan birini gördüğünde tüm anlamını yitirir. Mükemmeliyetçilik, bireyin kendi başarısını sadece başkalarıyla kıyaslayarak veya ulaşılamaz hedefler üzerinden tanımlamasıyla başlar.

Bu içsel süreçte, sınıftaki en yüksek notu almak bile tam bir tatmin sağlamaz. Kişi en iyisi olduğunda bu kez "Neden 100 değil?" sorusu zihnini kemirmeye başlar. Eğer 100 alınmışsa, bu sefer de geçmişteki eksik notlar zihne çöreklenir. Bu durum sadece akademik hayatla sınırlı kalmaz; sporda, arkadaşlık ilişkilerinde ve özel hayatta her zaman en iyi olma zorunluluğu hissedilir.

Hayatın Her Alanında Yüksek Standartlar ve "-Meli/-Malı" Kalıpları

Mükemmeliyetçi bir birey için hayatın her köşesi katı kurallar ve zorunluluklarla çevrilidir. Bu bakış açısına göre kişi şu standartlara ulaşmak zorundadır:

• Sosyal çevresinde en popüler kişi olmak,
• Spor yapıyorsa her zaman en hızlı koşan olmak,
• İlişkilerinde en kusursuz partneri bulmak.

Eğer bu hedeflere ulaşılamazsa, yapılan hiçbir aktivite zevk vermez. Zevk alınmayan bir süreci devam ettirmek ise zamanla o işten nefret etmeye yol açar. Hayatın her alanına sirayet eden bu -meli, -malı ekleri, bireyin üzerindeki baskıyı artırarak yaşam kalitesini düşürür.

Mükemmeliyetçilik Nedir? Gerçek Dışı Beklentilerin Sonu

Temel anlamıyla mükemmeliyetçilik, kişinin kendisinden veya başkalarından beklediği gerçek dışı yüksek standartlardır. Mükemmellik kavramı oldukça soyut ve muğlaktır; kime, neye ve hangi duruma göre belirlendiği belirsizdir. Mükemmel olmayı hayattaki tek amacı haline getiren bir kişi, her alanda en iyi olma çabasıyla tüm enerjisini tüketerek ciddi bir psikolojik çöküntü yaşayabilir.

Maksim Gorki'nin de belirttiği gibi: “Yaşam, insanların bastıramadıkları daha iyiye ulaşma istekleri yüzünden hep yeterince kötü olacaktır.” Aslında ulaşılamayan o yüksek standartlar, hayatı olduğundan daha kötü algılamamıza neden olur. Bu süreçle başa çıkabilmek için bireyler bazen uyumsuz davranış örüntülerine başvurmak zorunda kalabilirler.

Kendini Gerçekleştirme ve Potansiyel Kavramı

Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi’nin en üst basamağında yer alan kendini gerçekleştirme gereksinimi, kişinin var olan potansiyelini ve enerjisini bütünüyle yaşama geçirmesidir. Ancak burada kritik nokta var olan potansiyel ifadesidir. Kendini gerçekleştirmek, kişinin kendisini olduğu gibi, tüm yönleriyle kabullenmesini gerektirir.

Sürekli standartlarını zorlayan, var olmayan hedefleri kendine dayatan ve başarının tadını sadece anlık olarak çıkarıp hemen bir üst noktaya gözünü diken bir kişi, kendini kabullenmiyor demektir. Aksine, bu tutum kendini kabullenmemek için gösterilen yoğun bir çabadır.

Razı Olmak mı, Kabullenmek mi?

Hayatı zindana çeviren bu yüksek standartlardan vazgeçmek kolay değildir. Genellikle en iyisi olmaktan vazgeçenlerin dilinde "razı olmak" sözcüğü dolaşır. Ancak razı olmak, içinde bir boyun eğmişlik ve katlanma hali barındırır. En yüksek noktaya ulaşılamadığında hissedilen bu durum, aslında gizli bir mutsuzluk kaynağıdır.

Sağlıklı bir yaşam için kendinize razı gelip katlanmak yerine, kendinizi olduğunuz gibi kabullenmek için bir adım atmalısınız. Başarılarınızın ve elinizdekilerin tadını bugün için doyasıya çıkarmak, psikolojik esenliğin anahtarıdır.

Psk. Nilüfer YALINÇETİN
www.antalyapsikolog.biz