Obsesif kompulsif bozukluk (okb) tipleri

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir ve Türleri Nelerdir?

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), farklı belirtilerle kendini gösteren ancak temelde aynı rahatsızlığın yansımaları olan çeşitli tiplere sahiptir. Bu bozukluk, kişinin zihnine engel olamadığı düşüncelerin (obsesyon) gelmesi ve bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için tekrarlayıcı davranışlar (kompulsiyon) sergilemesiyle karakterizedir.

Obsesyon ve kompulsiyonlar; kültürden kültüre, toplumdan topluma farklılık gösterebilse de dünya genelinde ve ülkemizde yaygın olarak görülen belirli OKB türleri bulunmaktadır. İşte en sık karşılaşılan OKB çeşitleri ve klinik örnekleri:

Yaygın OKB Türleri ve Belirtileri

1. Kirlenme ve Bulaşma Obsesyonu - Temizlik Kompulsiyonu

Halk arasında temizlik hastalığı olarak bilinen bu türde kişi; vücudunun, kıyafetlerinin veya eşyalarının mikrop, kimyasal madde, toz veya beden salgılarıyla kirleneceğine dair yoğun bir inanç geliştirir. Bu kaygıyı gidermek için aşırı temizlik davranışları sergiler.

• Örnek: Dışarıdan eve gelince elleri her seferinde en az 3 kez ve ikişer dakika yıkamak.
• Örnek: Misafirler gittikten sonra evdeki tüm terlikleri çamaşır makinesinde yıkamak.

2. Şüphe ve Kuşku Obsesyonu - Kontrol Kompulsiyonu

En sık görülen türlerden biridir. Kişi; kapı, kilit, ocak veya ütü gibi nesnelerin açık kalmış olabileceğinden sürekli şüphe duyar. Bu kuşkuyu dindirmek için nesneleri defalarca kontrol etme gereksinimi hisseder.

• Örnek: Evin kapısının kilitli olduğundan emin olmak için gece defalarca yataktan kalkıp kontrol etmek.
• Örnek: Arabayı park ettikten sonra kapıların kilitlendiğinden emin olamayıp birkaç kez geri dönmek.

3. Saldırganlık ve Zarar Verme Obsesyonları

Kişinin elinde olmadan başkalarına zarar vereceği, kontrolünü kaybedip saldırgan davranışlarda bulunacağı veya ağzından kötü sözler kaçıracağı şeklindeki takıntılardır.

• Örnek: Ailesine zarar verme korkusuyla evde bıçak, makas gibi kesici aletleri eline almaktan kaçınmak.
• Örnek: Lohusalık dönemindeki bir annenin, bebeğini boğacağı korkusuyla yoğun sıkıntı yaşaması.

4. Cinsel İçerikli Obsesyonlar

Kişinin kendi değer yargılarına ve toplumsal konumuna yakıştıramadığı, utanç verici bulduğu cinsel imgelerin zihnine gelmesidir. Kişi bu düşünceleri uzaklaştırmakta zorlanır ve yanlış anlaşılmaktan korkar.

• Örnek: Çevresindeki insanlara karşı kontrol dışı cinsel hayaller kurmak ve bundan büyük rahatsızlık duymak.
• Örnek: Karşı cinse veya hemcinslerine karşı istem dışı sarkıntılık yapacağı korkusunu taşımak.

5. Dini İçerikli Obsesyonlar

Özellikle inançların yoğun yaşandığı toplumlarda görülür. Kişi, kendi dini görüşlerine tamamen zıt, günah veya saygısızca bulduğu düşünceleri zihninden atamaz.

• Örnek: İbadet sırasında Allah'ın varlığından şüphe etme veya kutsal değerlere karşı olumsuz düşüncelere kapılma.

6. Simetri ve Düzen Obsesyonları

Yaşamın her alanında milimetrik bir düzen ve simetri arayışıdır. Bu takıntı, kişinin günlük işlerini aksatacak kadar zamanını alabilir.

• Örnek: Sehpa üzerindeki örtülerin tam merkezde durması için sürekli düzeltme yapmak.
• Örnek: Kütüphanedeki kitapları boy, kalınlık ve renk sırasına göre dizmek için saatler harcamak.

Diğer Kompulsiyon Çeşitleri

OKB belirtileri sadece yukarıdakilerle sınırlı değildir; davranışsal olarak şu şekillerde de görülebilir:

Batıl İtikatlar ve Hastalık Sınırı

Birçok insanın kültürel olarak merdiven altından geçmemek veya kara kedi görmekten çekinmek gibi alışkanlıkları olabilir. Ancak bu inanışlar günlük yaşam aktivitelerini engelleyecek veya işlevselliği kısıtlayacak kadar yoğunlaştığında tıbbi bir bozukluk (OKB) olarak değerlendirilir.