Kleptomani : Bir Dürtü Kontrol Bozukluğu

Kleptomani Nedir? Dürtü Kontrol Bozukluğuna Genel Bakış

Kleptomani, kişinin maddi değeri olmayan ve gerçekte ihtiyaç duymadığı nesnelere karşı duyduğu, direnç gösterilemeyen ve kompulsif nitelik taşıyan bir çalma dürtüsü durumudur. Psikoloji literatüründe bir dürtü kontrol bozukluğu olarak tanımlanan bu durum, bireyin iradesi dışında gelişen tekrarlayıcı eylemlerle karakterizedir.

Bu bozukluk çoğunlukla ergenlik döneminde başlamakla birlikte, bazı vakalarda erişkinlik döneminde de ilk kez baş gösterebilir. Epidemiyolojik veriler incelendiğinde, kleptomani vakalarının toplumda oldukça az görüldüğü kaydedilmiştir; ancak bu durumun temel sebebi, bireylerin toplumsal baskı ve damgalanma korkusuyla tedavi için başvurmaktan kaçınmalarıdır.

Kleptomaninin Psikolojik Dinamikleri ve Belirtileri

Patolojik çalma davranışı, genellikle bireyin iç dünyasındaki duygusal doyum eksikliklerini telafi etme dürtüsüyle ortaya çıkar. Kleptomanlar, eylem sürecini genellikle belirli bir döngü içerisinde ifade ederler. Bu döngü şu aşamalardan oluşur:

• Eylem Öncesi: Birey kendini aşırı derecede gergin, öfkeli ve stresli hisseder.
• Eylem Anı: Çalma eylemiyle birlikte geçici bir rahatlama ve haz yaşanır.
• Eylem Sonrası: Yaşanan rahatlama kısa sürede yerini derin bir pişmanlık ve suçluluk duygusuna bırakır.

Bu ataklar toplum içerisinde sıklıkla mağaza ve süpermarket gibi halka açık alanlarda meydana gelmektedir.

Tanı Kriterleri ve Eşlik Eden Psikolojik Bozukluklar

Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı (DSM-IV TR) içerisinde kleptomani, "Başka türlü sınıflandırılamayan dürtü kontrol bozuklukları" kategorisinde yer almaktadır. Bu bozukluk nadiren tek başına görülür; genellikle farklı psikolojik tablolarla kombine bir şekilde seyreder.

Çocukluk Dönemi ve Aile Tutumlarının Etkisi

Birçok psikolojik rahatsızlıkta olduğu gibi, kleptomaninin gelişiminde de çocukluk dönemi deneyimleri yadsınamaz bir öneme sahiptir. Ailenin çocuk üzerindeki tutum ve davranışları, ilerleyen yaşlarda çalma davranışının temelini oluşturabilir.

Aile Kaynaklı Temel Sebepler

Çocukta çalma dürtüsünü tetikleyen başlıca ailevi faktörler şunlardır:

• Çocuğun temel maddi gereksinimlerinin karşılanmayarak mahrum bırakılması.
• Ailenin yaşadığı kronik ekonomik problemler.
• Ebeveynlerin paraya aşırı düşkün olması veya yeterli maddi güce rağmen çocuk için harcama yapmaktan kaçınması.

Özgüven Eksikliği ve Sevgi İhtiyacı

Ebeveynlerin hatalı tutumları sonucu çocukta oluşan "ben değersizim" düşüncesi, özgüven eksikliği ve yetersizlik duygusunu beraberinde getirir. Kendini değersiz hisseden çocuk, çaldığı nesneler aracılığıyla kendini değerli hissetmeye çalışır. Ayrıca, çocuğunu akranlarıyla kıyaslayan ebeveynler, çocukta hatalı bir rekabet duygusu uyandırarak çalma eylemini bir "rakiplerinden öne geçme" aracı haline getirebilir.

En kritik faktör ise sevgi ve ilgi eksikliğidir. Yeterli bakım ve özveri görmeyen çocuk, ihmal edilmişliğin yarattığı boşluğu ve ebeveyn sevgisine duyduğu ihtiyacı nesneleri çalarak ikame etmeye çalışır.

Kleptomani Tedavi Yöntemleri

Günümüzde kleptomani üzerine yapılan bilimsel çalışmalar sınırlı sayıdadır. Ancak mevcut vakaların tedavisinde en etkili sonuçların Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) teknikleri ile alındığı bilinmektedir. Terapi süreci, dürtülerin kontrol altına alınması ve altta yatan duygusal boşlukların sağlıklı yöntemlerle doldurulması üzerine odaklanır.

Kaynakça: Amerikan Psikiyatri Birliği (1994) Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı, Dördüncü Baskı (DSM-IV) (Çev. ed.: E Köroğlu). Ankara, Hekimler Yayın Birliği, 1995.