İş yerinde yaşanan kronik stres kaynakları

İş Yaşamında Stres ve Temel Kaynakları

İş yaşamında strese yol açabilecek etmenler; işin yapılış şekli, kurumun yapısı, fiziksel çevre koşulları veya bireysel özelliklerden kaynaklanabilir. Özellikle kurumun doğasında bulunan bazı özellikler, çalışanlar için sürekli sorun teşkil eden kronik stres kaynakları haline dönüşebilir. Bu kaynaklar zamanında fark edilmediğinde, stresi etkili bir şekilde kontrol altına almak imkansızlaşır.

İş Yerindeki Kronik Stres Kaynakları

İş ortamında verimliliği düşüren ve çalışan sağlığını tehdit eden başlıca stres faktörleri şunlardır:

• Rollerdeki Belirsizlik: Bireyin görev ve sorumlulukları hakkında yeterli bilgiye sahip olmamasıdır. İşin amaçları net tanımlanmadığında, çalışan ne yapacağını bilemez ve bu durum iş doyumsuzluğu, psikolojik gerilim ve özgüven kaybına yol açar.
• Rol Çatışması: Bir çalışandan aynı anda zıt beklentilerde bulunulmasıdır. Örneğin; amirin üretimi hızlandırmasını, iş arkadaşlarının ise yavaşlatmasını istemesi içsel bir çatışma ve gerilim yaratır.
• Kişilerarası Çatışma: Üstlerle geçimsizlik, meslektaşlarla yaşanan uyumsuzluklar ve tartışmalar en basit işlerde bile yüksek gerginlik oluşturur. Çözümü en zor olan stres kaynaklarından biridir.
• Sorumluluk: Diğer insanların mesleki gelişimi veya işin doğası gereği ağır sorumluluklar üstlenmek, özellikle yetkiler sınırlıysa yoğun stres yaratır. Bu durumdaki yöneticilerde kalp krizi, ülser ve yüksek tansiyon gibi sağlık sorunları daha sık görülür.
• Katılım Eksikliği: Çalışanların kendilerini etkileyen karar süreçlerine dahil edilmemesi stres düzeyini artırırken; kararlara katılım, bireye değer verildiğini hissettirerek stresi azaltır.
• İş Güvenliği: İşini kaybetme korkusu ve ekonomik kriz dönemleri, bireyin benlik saygısını azaltarak aile hayatını da olumsuz etkileyen yüksek bir stres kaynağıdır.

Yönetim Tarzı ve Örgütsel Yapı

Örgütlerin hiyerarşik yapısı ve yönetim biçimi stres oluşumunda doğrudan etkilidir. Otokratik yönetim anlayışı, gücün tepede toplanması ve ceza sisteminin kullanımı çalışanlarda sürekli bir gerginlik oluşturur. Ayrıca sınırlı ödüller için çalışanları aşırı yarıştırmak, bir tarafın kaybına yol açtığı için yıkıcı bir maliyet doğurur.

Fiziksel Çevre ve Çalışma Koşulları

İş yerindeki fiziksel unsurlar çalışanların hem fizyolojik hem de psikolojik durumunu etkiler. Stres yaratan çevresel faktörler şunlardır:

İş Hayatını Zorlaştıran Diğer Etkenler

Yoğun İş Yükü: Kişinin yeteneklerini aşan işler kaygı yaratırken, yeteneklerinin çok altındaki işler ise süreci sıkıcı hale getirerek stres oluşturur.

Dedikodu: Toplumsal bir sorun olan dedikodu, iş yerlerinde büyük bir zaman ve enerji kaybına neden olur. Kişilerin birbirini yüzüne eleştirmek yerine arkadan konuşması, ilişkilerde ciddi gerginliklere yol açar.

Zaman Yetersizliği: Gereksiz bürokrasi, plansız ziyaretçiler ve kontrol edilemeyen telefonlar zamanın etkin kullanılmasını engeller. İşlerin yetişmemesi ise bireyde kronik gerginlik yaratır.

Kariyer Engelleri: Güç, saygınlık ve gelir artışı gibi kariyer hedeflerinin kurum tarafından engellenmesi, çalışanın iş stresini artıran temel unsurlardır.

Stresin Sonuçları ve Yönetimi

Uzun süreli iş stresi, çalışanların sağlığını bozarak işe devamsızlık veya işten ayrılma gibi kaçınma davranışlarına yol açar. Daha tehlikeli durumlarda ise alkolizm, ilaç bağımlılığı ve saldırganlık gibi tepkiler görülebilir.

İş hayatındaki tüm stres faktörlerini tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir; çünkü her bireyin stresten etkilenme düzeyi farklıdır. Ancak bireysel ve örgütsel stratejiler ile stresin azaltılması mümkündür. Unutulmamalıdır ki, makul düzeyde bir iş stresi bazen verimlilik için gerekli görülebilir.