İŞ YERİNDE PHUBBING DAVRANIŞI (SOSYOTELİZM)
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
İş Yaşamında İletişimin Yeni Tehdidi: Phubbing Kavramı
İş hayatında başarılı iletişim, yalnızca teknik bilgi paylaşımıyla sınırlı kalmayıp çalışanlar arasındaki güven, iş birliği ve aidiyet duygusunu da pekiştirmektedir. Ancak dijital teknolojilerin yaygınlaşmasıyla birlikte, bireylerin yüz yüze etkileşim yerine akıllı telefonlarına yönelmesi, kişilerarası ilişkilerde ciddi sorunlara yol açmaktadır. Bu bağlamda literatürde “phubbing” olarak adlandırılan davranış, iş yaşamında iletişim kalitesini, örgütsel uyumu ve çalışan bağlılığını olumsuz etkileyen kritik bir araştırma konusu haline gelmiştir.
Özellikle finans, bilişim ve danışmanlık gibi bilgi yoğun sektörlerde (knowledge-intensive sectors), çalışanlar arası etkileşimin kalitesi kurumsal verimliliğin temel belirleyicisidir. Mobil cihazların kontrolsüz kullanımı sonucu ortaya çıkan phubbing, yüz yüze sosyal etkileşimi yavaşlatarak bireysel dikkat düzeylerinde ve örgütsel dinamiklerde belirgin değişimlere neden olmaktadır. Bu içerikte, phubbing davranışının iş yeri bağlamında lider-çalışan ilişkisi ve örgütsel bağlılık üzerindeki etkileri incelenmektedir.
Araştırmanın Problemi ve Amacı
Günümüzde dijitalleşmenin getirdiği kolaylıkların yanı sıra, yüz yüze iletişimin kalitesini düşüren yan etkiler de gözlemlenmektedir. Örgüt içinde yöneticilerin ve çalışanların görüşmeler sırasında telefonlarına odaklanması; güven sorunları, iletişimin sekteye uğraması ve empati eksikliği gibi sonuçlar doğurmaktadır. Literatürde phubbing’in sosyal ilişkilerdeki etkileri bilinse de (Karadağ ve ark., 2015), iş hayatındaki sistematik etkileri üzerine yapılan çalışmalar sınırlıdır.
Bu çalışmanın temel amacı, dijitalleşen iş yaşamında phubbing davranışının;
- İletişim kalitesi,
- Kişilerarası ilişkiler,
- Örgütsel bağlılık üzerindeki etkilerini analiz etmektir.
Elde edilen bulguların, İnsan Kaynakları Yönetimi uygulamaları için dijital dikkat yönetimi ve etkileşim stratejileri geliştirilmesine katkı sağlaması hedeflenmektedir.
Phubbing Nedir? Kavramsal Kökeni ve Boyutları
Phubbing kavramı, İngilizce “phone” (telefon) ve “snubbing” (görmezden gelme) kelimelerinin birleşimiyle türetilmiştir. İlk kez 2012 yılında literatüre kazandırılan bu terim, bireylerin telefonla meşgul olarak yüz yüze sosyal etkileşimi ikinci plana atmasını tanımlar. Phubbing, yalnızca bireysel bir dikkat dağınıklığı değil; sadakat, güven ve empati gibi temel unsurları zedeleyen bir sosyal sorun olarak ele alınmaktadır.
Phubbing ile İlişkili Psikososyal Faktörler
Phubbing davranışı, çeşitli dijital bağımlılıklar ve psikolojik durumlarla yakından ilişkilidir:
- Sosyal Medya Bağımlılığı: Sürekli çevrimiçi olma ihtiyacı.
- FoMO (Fear of Missing Out): Gelişmeleri kaçırma korkusu.
- Nomofobi: Telefonsuz kalma korkusu.
Karadağ ve arkadaşlarına (2015) göre phubbing; internet, oyun ve sosyal medya bağımlılığı gibi çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Bu durum, iş yerlerinde sosyal izolasyon aracı haline gelerek kurumsal verimliliği tehdit edebilmektedir.
İş Yaşamında Phubbing’in Etkileri ve Liderlik Algısı
İş dünyasında phubbing, yalnızca görev temelli süreçleri değil, psikolojik güvenliği de sarsmaktadır. Özellikle yönetici pozisyonundaki bireylerin bu davranışı sergilemesi “leader phubbing” veya “boss phubbing” olarak adlandırılır. Liderlerin toplantı veya görüşme sırasında telefonla ilgilenmesi, çalışanlar üzerinde şu olumsuz etkilere yol açar:
- Güven Kaybı: Çalışanların yöneticilerine olan güveni azalır.
- İş Anlamlılığı Algısında Düşüş: Çalışan kendisini değersiz ve işini anlamsız hissetmeye başlar.
- Duygusal Tükenmişlik: Aşağılanmışlık hissiyle birlikte işten ayrılma niyeti artar.
Araştırmalar, lider phubbing davranışının etkileşimsel adaletin ihlali olarak algılandığını ve örgütsel vatandaşlık davranışını düşürdüğünü göstermektedir (Khan ve ark., 2022).
Araştırma Yöntemi ve Kavramsal Model
Bu araştırma, katılımcıların phubbing deneyimlerini kendi ifadeleriyle anlamayı hedefleyen fenomenolojik bir yaklaşım ile yürütülmüştür. Farklı sektörlerden 21-45 yaş aralığında 19 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır.
Phubbing’in İş Yaşamındaki Etki Modeli
Araştırma sürecinde phubbing’in etkileri beş aşamalı bir modelle açıklanmıştır:
- Phubbing’e Maruz Kalma: İletişim anında yok sayılma hissi.
- Duygusal Tepkiler: Değersizlik, öfke ve odak kaybı.
- Kurumsal Güven: Aidiyet duygusunun zayıflaması.
- Performans Etkisi: İş motivasyonunda ve verimlilikte düşüş.
- Baş Etme Stratejileri: Telefonu ters çevirme veya göz temasını kesme gibi uyumsal davranışlar.
Tematik Bulgular ve Analiz
İçerik analizi sonucunda elde edilen veriler üç ana tema altında toplanmıştır. Aşağıdaki tablo, phubbing’in iş yerindeki yansımalarını özetlemektedir:
| Tema | Alt Temalar | Katılımcı Görüşü Örneği |
|---|---|---|
| Saygı | Kişisel değerin zedelenmesi, profesyonel sınır ihlali | "Ben konuşurken telefonuyla ilgilendi, bu çok kırıcıydı." |
| Güven | Kurumsal bağlılığın zayıflaması, ilişki zayıflığı | "Yöneticimin tavrı nedeniyle şirketin vizyonuna inancım sarsıldı." |
| Motivasyon | İş yapma isteksizliği, verimlilik kaybı | "İlgisizlik moral bozucu, işe odaklanmakta zorlanıyorum." |
Sonuç ve Kurumsal Öneriler
Araştırma sonuçları, phubbing’in iş yerinde saygı, güven ve motivasyon gibi temel psikososyal yapı taşlarını doğrudan sarstığını kanıtlamaktadır. Modern çağın bir sorunu olan bu davranışla mücadele etmek için şu adımlar atılmalıdır:
- Dijital Farkındalık Eğitimleri: Çalışanlara ve yöneticilere dijital dikkat yönetimi eğitimleri verilmelidir.
- İletişim Protokolleri: Toplantı ve birebir görüşmelerde telefon kullanımına yönelik kurumsal sınırlar belirlenmelidir.
- Empati Temelli Liderlik: Yöneticilerin iletişim sırasında çalışanla göz teması kurması ve aktif dinleme yapması teşvik edilmelidir.
Sonuç olarak, phubbing’in olumsuz etkilerini azaltmak, hem bireysel refahı hem de kurumsal verimliliği artırmak adına İnsan Kaynakları politikalarının öncelikli gündem maddelerinden biri olmalıdır.
