Hemoroid (Basur) ve Anal Fissür (Makat Çatlağı)
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Hemoroid (Basur) Nedir?
Hemoroid, anal kanalın üst kısmında yer alan damar yumaklarının genişlemesiyle oluşan bir sağlık sorunudur. Halk arasında basur veya mayasıl olarak da adlandırılan bu durum, iç ve dış hemoroid olmak üzere iki ana kategoriye ayrılır. Zamanla çeşitli faktörlere bağlı olarak genişleyen bu toplar damar yumakları, makatın dışına doğru sarkma yapabilir.
Hemoroid Neden Olur?
Hemoroid oluşumunu tetikleyen pek çok farklı faktör bulunmaktadır. Bu faktörler genellikle yaşam tarzı ve fiziksel alışkanlıklarla doğrudan ilişkilidir:
- Bağırsak alışkanlıklarındaki değişiklikler (kronik kabızlık veya ishal)
- Gebelik ve doğum süreci
- Sedanter (hareketsiz) yaşam tarzı
- Ata binmek veya bisiklet sürmek gibi belirli spor aktiviteleri
- Şoförlük ve pilotluk gibi uzun süre oturmayı gerektiren meslek grupları
- Alkol kullanımı alışkanlığı
- Pelvik bölge tümörleri ve karında sıvı birikmesi (ascites)
- Kalın bağırsak kanseri
Hemoroid Belirtileri Nelerdir?
Hastalığın evresine göre belirtiler değişiklik gösterse de en sık karşılaşılan semptomlar şunlardır:
- Rektal kanama (makattan gelen taze kırmızı renkli kan)
- Şiddetli veya hafif ağrı
- Makat bölgesinde ele gelen şişlikler
- Akıntı ve makatta sürekli ıslaklık hissi
- Kaşıntı
Önemli Not: Makat bölgesindeki ağrı, iç hemoroidlerde genellikle geç bir bulgudur. Eğer başlangıç aşamasında şiddetli ağrı varsa; tromboze hemoroid, perianal apse veya anal fissür ihtimalleri değerlendirilmelidir.
Hemoroid Tanı ve Teşhis Süreci
Tanı süreci, hastanın şikayetlerinin detaylı dinlenmesiyle başlar. Genç hastalarda genellikle fiziksel anal muayene yeterli olurken, diğer durumlarda şu yöntemlere başvurulur:
- Rektoskopi: Rektal kanama şikayeti olan hastalara önerilir.
- Kolonoskopi: 40 yaş ve üzeri, kabızlık şikayeti olan ve muayenesinde hemoroid saptanan tüm hastalara mutlaka yapılmalıdır.
Tanı sürecinde temel amaç, altta yatan bir kalın bağırsak tümörü olasılığını dışlamaktır. Unutulmamalıdır ki hemoroid, tek başına kalın bağırsak kanserinin bir belirtisi olabilir.
Hemoroidin Dereceleri
Hemoroid hastalığı, klinik seyrine göre dört farklı evrede incelenir:
| Derece | Temel Belirtiler | Muayene Bulgusu |
|---|---|---|
| 1. Derece | Kanama en önemli şikayettir. | Sadece rektoskopi ile saptanır. |
| 2. Derece | Kanama ve kaşıntı görülür. | Ikınma esnasında saptanır. |
| 3. Derece | Kanama, kaşıntı ve ıslaklık hissi. | Dışarı sarkan (prolabe) memeler elle içeri itilebilir. |
| 4. Derece | Kanama, kaşıntı, akıntı ve şiddetli ağrı. | Dışarıdaki şişlikler elle içeri itilemez (redükte edilemez). |
Hemoroid Tedavi Yöntemleri
Tedavi yaklaşımı, hastalığın seviyesine göre konservatif yöntemlerden cerrahi müdahaleye kadar çeşitlilik gösterir:
Yaşam Tarzı ve İlaç Tedavisi
- Bağırsak fonksiyonlarının düzenlenmesi ve kabızlığın giderilmesi.
- Diyette bol lifli gıdalar tüketilmesi ve günlük 1.5-2 litre su içilmesi.
- Lokal etkili krem ve pomatların kullanımı.
Cerrahi ve Girişimsel Yöntemler
- Skleroterapi ve Bant Ligasyon uygulamaları.
- Klasik Cerrahi (Hemoroidektomi): Genel anestezi altında yapılır, bir gün hastanede yatış gerektirir.
- Lazer Tedavisi (Nd-YAG): 5-15 dakika süren, ağrısı en az ve iyileşme süreci en hızlı yöntemdir. Genellikle 3. dereceye kadar olan hemoroidlerde tercih edilir.
Anal Fissür (Makat Çatlağı) Nedir?
Anal fissür, anüs derisinde oluşan son derece ağrılı yırtıklardır. Zorlu dışkılama veya şiddetli ishal sonucu oluşan bu yırtıklar, bölgedeki kaslarda spazma yol açarak kan dolaşımını bozar ve iyileşmeyi zorlaştırır.
Anal Fissür Belirtileri ve Karıştırılan Durumlar
Hastalar dışkılama sırasında cam parçası çıkarıyormuş gibi şiddetli bir ağrı hissederler. Bu ağrı dışkılama sonrası saatlerce sürebilir. Anal fissürler, bölgede oluşan küçük memeler nedeniyle sıklıkla hemoroid ile karıştırılmakta ve yanlış tedavi edilmektedir.
Anal Fissür Tedavi Seçenekleri
- Sıcak Su Uygulaması: Günde en az iki kez, 10-15 dakika boyunca makat bölgesine dayanabilecek sıcaklıkta su tutulması önerilir.
- Botoks Uygulaması: Makat kaslarına botulin zehiri enjekte edilerek kasların geçici felç edilmesi sağlanır. Başarı oranı yaklaşık %70'tir.
- Cerrahi Müdahale: Son çare olarak düşünülmelidir. İç kasın kesilmesiyle bölgedeki kan akışı artırılır. Başarı oranı %98-99 olsa da gaz veya dışkı kaçırma gibi riskler nedeniyle uzman cerrahlar tarafından yapılmalıdır.
