ERGENLİK DÖNEMİNDE SIK KARŞILAŞILAN PSİKOLOJİK SORUNLAR
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Çocuk ve Ergenlerde Görülen Psikolojik Bozukluklar
Çocukluk ve ergenlik dönemi, bireyin zihinsel ve duygusal gelişiminin en kritik evrelerini oluşturur. Bu süreçte ortaya çıkan psikopatolojik durumlar, bireyin sosyal yaşamını, akademik başarısını ve aile içi ilişkilerini doğrudan etkileyebilir. Aşağıda, ergenlik döneminde sıkça karşılaşılan temel psikolojik bozukluklar ve bu bozuklukların karakteristik belirtileri detaylandırılmıştır.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, bireyin günlük yaşam kalitesini düşüren ve odaklanma becerilerini kısıtlayan bir durumdur. Bu bozukluğa sahip bireylerde gözlemlenen temel belirtiler şunlardır:
- Ders çalışamama, dikkatsizlik, unutkanlık ve zamanı organize edememe sorunları,
- Sürekli bir gerginlik ve huzursuzluk hali,
- Cinsel riskli davranışlar, kavgaya katılma ve alkol-madde kötüye kullanımı gibi tehlikeli aktiviteler,
- Zayıf sosyal ilişkiler kurma ve düşük kendilik algısı,
- Depresif yakınmalar ile birlikte antisosyal ve saldırgan davranışlar sergileme.
Davranım Bozukluğu ve Belirtileri
Davranım bozukluğu, erkek çocuklarda %6-10, kız çocuklarda ise %2-9 oranında görülmektedir. Ergenlik dönemine yaklaşıldığında görülme sıklığında artış yaşanan bu bozukluk, toplumsal kuralların ve başkalarının haklarının ciddi şekilde ihlal edilmesiyle karakterizedir.
Davranım Bozukluğunda Görülen Temel Davranışlar
Bu bozukluğun tanısında aşağıdaki belirtiler belirleyici rol oynar:
- Saldırganlık: İnsanlara veya hayvanlara karşı fiziksel acımasızlık, kabadayılık, gözdağı verme ve kavga başlatma.
- Mala Zarar Verme: Ciddi hasar verme amacıyla isteyerek yangın çıkarma veya başkasının mülküne zarar verme.
- Dolandırıcılık ve Hırsızlık: Başkasının evine veya arabasına zorla girme, çıkar elde etmek için yalan söyleme ve değerli eşyaları çalma.
- Kural İhlalleri: Ailenin yasaklamasına rağmen geceyi dışarıda geçirme, evden kaçma ve okul devamsızlığı.
Karşıt Olma Karşı Gelme Bozukluğu (KOKGB)
Karşıt olma karşı gelme bozukluğu, otorite figürlerine karşı sergilenen negatif ve kışkırtıcı tutumlarla kendini gösterir. Bu psikopatolojinin temel özellikleri şunlardır:
- Sık sık hiddetlenme ve büyüklerle sürekli tartışmaya girme,
- İstek ve kurallara karşı gelme, isteyerek başkalarını kızdıran eylemlerde bulunma,
- Kendi hataları için başkalarını suçlama eğilimi,
- Alınganlık, kolay kızdırılma, kincilik ve intikam alma isteği.
Anksiyete Bozukluğu: Biyolojik ve Psikolojik Temeller
İnsanda zorlama yaratan etkenler sonrasında ortaya çıkan yanıta anksiyete denir. Bazı durumlarda uyum sağlamak için geçici olarak ortaya çıksa da, birçok psikolojik rahatsızlıkta temel bulgu olarak karşımıza çıkar.
Anksiyetenin temelinde hem biyolojik hem de psikolojik nedenler yer almaktadır. Zorlayıcı durumlarda beyinden salgılanan belirli maddeler ve bu maddelerin reseptörlerinde değişimler meydana gelir. Ayrıca, hormonların anksiyete düzeyi üzerinde doğrudan etkisi bulunmaktadır.
Ergenlik Döneminde Depresyon
Ergenlik dönemindeki depresyon, sıklıkla normal ergenlik krizleri ile karıştırılabilmektedir. Ancak klinik depresyonun tanısı için belirtilerin en az iki hafta boyunca sürmesi ve başka bir hastalığa bağlı olmaması gerekir.
| Belirti Kategorisi | Gözlemlenen Durumlar |
|---|---|
| Duygusal Durum | Üzgün hissetme, boşluk duygusu, zevk alamama, kızgınlık |
| Fiziksel Değişimler | Aşırı kilo kaybı (%5'ten fazla) veya alımı, uyku bozuklukları |
| Bilişsel ve Sosyal | Yorgunluk, işe yoğunlaşamama, bozuk arkadaşlık ilişkileri |
| Risk Faktörleri | İntihar düşünceleri ve girişimleri, aile hikayesi |
Panik Bozukluk ve Atak Belirtileri
Panik bozukluk, beklenmedik anlarda ve kişinin ilgi odağı olmadığı durumlarda ortaya çıkan tekrarlayıcı panik ataklar ile tanımlanır. Atak sırasında şu fiziksel belirtiler görülebilir:
- Nefes darlığı, boğulma hissi ve soluk kesilmesi,
- Kalp çarpıntısı, göğüs ağrısı ve kalp sıkışması,
- Titreme, sarsılma, terleme, uyuşma ve karıncalanma,
- Bulantı, karın ağrısı, kızarma veya ürperme.
Obsesif Kompülsif Bozukluk (OKB)
Obsesif Kompülsif Bozukluk, zihni meşgul eden takıntılar ve bu takıntıları rahatlatmaya yönelik eylemler bütünüdür.
- Obsesyonlar: İstenmeyen düşüncelerin ve anksiyete yaratan imgelerin zihni ısrarla işgal etmesidir.
- Kompülsiyonlar: Obsesyonların yarattığı yoğun sıkıntıyı azaltmak için yapılan yineleyici davranışlardır.
OKB, erkeklerde daha erken yaşlarda başlasa da kadınlarda görülme sıklığı daha yüksektir. En yaygın görülen kompülsiyon türleri ise yıkama ve denetleme davranışlarıdır.
