Ergenlerde Sınav Kaygısı ve Başarı Baskısı: Değerim Notlarımdan mı İbaret?

Sınav kaygısı, ergenlik döneminde en sık karşılaşılan psikolojik zorlanmalardan biridir. Bu kaygı sadece sınav anıyla sınırlı değildir; başarısız olma korkusu, hayal kırıklığı yaratma endişesi ve yeterli olamama düşüncesiyle beslenir.

Ergenler bu dönemde kimlik geliştirme sürecindedir. “Ben kimim?” sorusuna yanıt ararken, başarı çoğu zaman kendilik değerinin ölçütü hâline gelir. Notlar, sınav sonuçları ve sıralamalar ergenin gözünde “ne kadar değerli” olduğunun göstergesine dönüşebilir.

Aile ve çevrenin beklentileri sınav kaygısını artıran önemli faktörlerdendir. “Sen yaparsın”, “Bu sınav çok önemli”, “Biz senin için her şeyi yaptık” gibi iyi niyetli cümleler, ergende yoğun bir baskı yaratabilir. Ergen başarısız olduğunda sadece sınavı değil, ailesini de hayal kırıklığına uğrattığını düşünebilir.

Sınav kaygısı bedensel belirtilerle de kendini gösterir: mide bulantısı, çarpıntı, terleme, odaklanma güçlüğü… Bu belirtiler, ergenin sınav sırasında bilgisini kullanmasını zorlaştırır ve kaygı-kısır döngüsü oluşur.

Bazı ergenler bu baskı altında aşırı çalışırken, bazıları tamamen kaçınma davranışı gösterir. “Nasıl olsa yapamayacağım” düşüncesiyle derslerden uzaklaşmak, aslında kaygının bir savunma biçimidir.

Sınav kaygısıyla baş edebilmek için başarının tek değer ölçütü olmadığı mesajının verilmesi çok önemlidir. Çabanın takdir edilmesi, hata yapmanın öğrenme sürecinin parçası olduğunun vurgulanması ergende psikolojik dayanıklılığı artırır.