ENGEL GRUBUNA GÖRE ÇOCUĞU ÖZEL EĞİTİM ALAN ANNE BABALARIN EVLİLİK UYUMLARININ İNCELENMESİ*
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Özel Gereksinimli Çocuk Sahibi Ebeveynlerde Evlilik Uyumu Araştırması
Bu araştırma, özel eğitim alan çocukların engel gruplarına göre ebeveynlerin evlilik uyumu düzeylerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. İstanbul'un Sultangazi ve Bakırköy ilçelerinde bulunan üç farklı rehabilitasyon merkezinden seçilen, 188 kadın ve 55 erkek olmak üzere toplam 243 ebeveyn çalışmanın örneklemini oluşturmaktadır. Araştırmada veriler, "Demografik Bilgi Formu" ve "Evlilikte Uyum Ölçeği" kullanılarak toplanmış; t-testi, ANOVA, korelasyon ve regresyon analizleri ile değerlendirilmiştir.
Evlilik Uyumu Nedir ve Nelerden Etkilenir?
Evlilik uyumu, çiftlerin ailevi konularda ortak kararlar alabildiği, sağlıklı bir iletişim dili geliştirdiği ve sorunları yapıcı yöntemlerle çözebildiği bir ilişki dinamiğidir. Günümüzde bu uyumu etkileyen temel faktörler arasında şunlar yer almaktadır:
- İletişim dili farklılıkları
- Ekonomik durum ve gelir düzeyi
- Eğitim durumu ve aile yapısı
- Eşler arası yaş farkı ve psikolojik sağlık
Özellikle otizm, bedensel veya zihinsel engel gibi özel gereksinimli bir çocuğa sahip olmak, aile sistemine ek sorumluluklar yükleyerek ebeveynlerin stres düzeyini artırabilmektedir. Bu süreçte aileler şok, inkâr, anksiyete ve suçluluk gibi karmaşık duygular yaşayabilmekte, bu durum doğrudan evlilik ilişkisine yansımaktadır.
Özel Eğitim ve Engel Gruplarının Tanımları
Araştırma kapsamında ele alınan temel kavramlar ve engel grupları şu şekilde tanımlanmıştır:
| Engel Grubu | Temel Tanımı |
|---|---|
| Zihinsel Engel | IQ puanının 70 veya altında olması ve öz bakım/sosyal becerilerde kısıtlılık. |
| Bedensel Engel | Kas, iskelet ve eklem fonksiyonlarındaki kayıplar nedeniyle hareket kısıtlılığı. |
| İşitme Engeli | İşitme kaybı sonucu dil ve iletişim becerilerinde yaşanan zorluklar. |
| Otizm | Sosyal etkileşimde dejenerasyon ve tekrarlayıcı davranışlarla seyreden nörobiyolojik sendrom. |
Araştırma Bulguları ve Değerlendirme
Araştırma sonuçlarına göre, bazı demografik değişkenlerin evlilik uyumu üzerinde belirleyici bir etkisi olduğu saptanırken, bazılarının anlamlı bir farklılık yaratmadığı görülmüştür.
Evlilik Uyumunu Etkilemeyen Değişkenler
Yapılan analizler sonucunda; cinsiyet, yaş, çalışma durumu, evlilik süresi ve çocuğun tanı grubunun evlilik uyumu üzerinde doğrudan anlamlı bir farklılık oluşturmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, engel türü ne olursa olsun ebeveynlerin benzer sorumluluklar ve çevresel stres faktörleriyle karşı karşıya kalmasına bağlanmaktadır.
Evlilik Uyumunu Artıran Temel Faktörler
Araştırmada evlilik uyumunu pozitif yönde yordayan kritik değişkenler şunlardır:
- Eğitim Düzeyi: Üniversite mezunu ebeveynlerin, okuma-yazma bilmeyen gruba göre evlilik uyum puanları daha yüksektir. Eğitim, problem çözme ve duygu ifadesi becerilerini artırmaktadır.
- Gelir Düzeyi: Orta gelir grubundaki çiftlerin, düşük gelirli gruba oranla daha yüksek uyum sergilediği görülmüştür. Maddi imkanlar, tedavi sürecindeki ekonomik kaygıları azaltmaktadır.
- Aile Tipi: Çekirdek aile yapısına sahip bireylerin, parçalanmış ailelere göre daha yüksek uyum sağladığı ve eş desteğini daha yoğun hissettiği saptanmıştır.
- Çocuk Sayısı: 1-2 çocuğa sahip olan ebeveynlerin, 3 ve üzeri çocuğu olanlara göre daha yüksek uyum puanı aldığı belirlenmiştir. Çocuk sayısı arttıkça artan sorumluluklar uyumu zorlaştırabilmektedir.
- Sosyal Destek: Çocuğun bakımı konusunda aile ve çevreden destek alan ebeveynlerin evlilik uyumu, destek almayanlara oranla anlamlı derecede yüksektir.
Sonuç ve Öneriler
Bu çalışma, özel eğitim alan çocukların ebeveynlerinde evlilik uyumunun; eğitim, gelir ve sosyal destek gibi faktörlerle doğrudan ilişkili olduğunu kanıtlamıştır. Özellikle bakım sürecinde verilen desteğin artması, çiftlerin birbirine vakit ayırmasını sağlayarak ilişki kalitesini yükseltmektedir. Gelecekteki çalışmaların, özel gereksinimli ailelere yönelik sosyal destek mekanizmalarını güçlendirmeye odaklanması kritik önem taşımaktadır.
