Duygusal Farkındalık Nedir? Zihnin Duygularla Kurduğu Bilinçli İlişki
Giriş
Duygusal farkındalık, bireyin kendi duygularını tanıma, adlandırma ve bu duyguların düşünce ve davranışları üzerindeki etkisini ayırt edebilme becerisidir. Psikoloji literatüründe bu kavram, duygusal zekânın temel bileşenlerinden biri olarak ele alınır ve ruh sağlığının korunmasında merkezi bir rol oynar. Günlük yaşamda çoğu insan duygularını yaşar ancak onları bilinçli olarak fark etmez; bu durum duyguların davranışı yönetmesine, bireyin ise bu sürecin pasif bir izleyicisi olmasına yol açabilir.
Duyguların Nöropsikolojik
Temeli Duygular, beynin özellikle limbik sistem ile prefrontal korteks arasındaki etkileşim sonucu ortaya çıkar. Amigdala çevresel uyaranları hızlıca değerlendirirken, prefrontal korteks bu duygusal bilgiyi düzenler ve anlamlandırır. Duygusal farkındalık arttıkça, prefrontal korteksin düzenleyici rolü güçlenir. Araştırmalar, duygularını adlandırabilen bireylerde stres tepkilerinin daha dengeli olduğunu göstermektedir.
Duygusal Farkındalık ve Psikolojik Sağlık
Duygusal farkındalık düzeyi yüksek bireyler stresle daha etkili başa çıkar. Depresyon ve anksiyete gibi ruhsal sorunlarda sıkça görülen ortak nokta, duyguların net olarak ayırt edilememesidir. Kişi ne hissettiğini tanımlayamadığında, bu duygular bedensel belirtiler veya kaçınma davranışları yoluyla ifade bulur.
Bilişsel Davranışçı Perspektiften
Bilişsel Davranışçı Terapi’ye göre duygular, olaylardan değil olaylara yüklenen anlamlardan doğar. Duygusal farkındalık, bireyin otomatik düşüncelerini fark etmesini ve bu düşüncelerin hangi duyguları tetiklediğini görmesini sağlar. Bu farkındalık gelişmeden bilişsel değişim sınırlı kalır.
Günlük Hayatta Duygusal Farkındalık
“Şu an ne hissediyorum?” sorusu, bireyin iç dünyasıyla temas kurmasını sağlar. Duyguları bastırmak yerine onları anlamaya çalışmak, psikolojik dayanıklılığı ve öz şefkati artırır. Sonuç
Duygusal farkındalık, duyguları kontrol etmek değil; onları anlamaktır. Bu beceri geliştirildikçe birey, yaşamının öznesi haline gelir ve içsel dengesi güçlenir.
HAZIRLAYAN
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
