Çocuklarda dikkat eksikliği ve dikkat bozukluğu

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); aşırı hareketlilik, dikkat sorunları ve istekleri erteleyememe (dürtüsellik) belirtileriyle kendini gösteren bir psikiyatrik bozukluktur. Bu tanıyı alan çocuklar genellikle aşırı hareketli bir yapıya sahiptir ve dikkatleri dış uyaranlarla çok çabuk dağılır. Engellenmeye ve beklemeye karşı tahammülleri oldukça düşüktür; sabırsız, kolay uyarılabilen, çabuk kızan ve kolay incinebilen bir duygu durumuna sahiptirler.

DEHB Tanısı Nasıl Konulur?

Bir çocuğa Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu tanısı konulabilmesi için belirli kriterlerin karşılanması şarttır. Bu süreç, çocuk ruh sağlığı ve hastalıkları kliniğinde uzman bir ekip tarafından yönetilir. Tanı aşamasında şu kriterler ve yöntemler izlenir:

• Süre ve Başlangıç: Belirtilerin bazılarının 7 yaşından önce başlamış olması ve en az 6 aydır devam ediyor olması gerekir.
• Ortam Çeşitliliği: Belirtilerin hem okulda hem de evde (en az iki farklı ortamda) sürdüğü gözlemlenmelidir.
• Öykü Alımı: Çocuğun doğumundan itibaren tüm geçmiş öyküsü anne ve babadan detaylıca alınır.
• Değerlendirme Araçları: Öğretmen değerlendirmesi, okul başarısı bilgileri, zeka değerlendirilmesi ve nörolojik muayene (EEG tetkiki) sürece dahil edilir.

Dikkat Eksikliği ve Belirtileri

Dikkat eksikliği, çocuğun günlük yaşamını ve akademik başarısını doğrudan etkileyen bir durumdur. Bu bozukluk, istatistiksel olarak erkek çocuklarda daha sık görülmektedir. Temel belirtiler şunlardır:

• Dikkatini ayrıntılara verememe ve ödevlerde dikkatsizce hatalar yapma,
• Verilen görevleri tamamlayamama ve oyuncak/eşyaları sürekli kaybetme,
• Dış uyaranlarla dikkatin çok kolay dağılması ve genel unutkanlık hali,
• Kendisiyle konuşulduğunda dinlemiyormuş izlenimi vermesi.

İmpulsivite (Dürtüsellik) ve Eşlik Eden Bozukluklar

İmpulsivite, bireyin davranışlarını kontrol etmede yaşadığı güçlüğü ifade eder. Sırasını beklemede zorlanma, başkalarının sözünü kesme, oyunun arasına girme ve sorular tamamlanmadan cevap verme gibi belirtilerle karakterizedir. DEHB'ye sıklıkla şu psikiyatrik rahatsızlıklar eşlik edebilir:

1. Davranım bozukluğu
2. Karşı gelme bozukluğu
3. Öğrenme güçlüğü
4. Depresyon

Görülme sıklığı açısından bakıldığında, erkeklerde kızlara oranla 3 kat daha yüksek bir rastlanma oranı mevcuttur.

DEHB Tedavi Süreci ve Aile Yaklaşımı

Tedavinin ilk ve en önemli adımı, ailenin hiperaktivite hakkında bilgi sahibi olmasıdır. Çocuğun davranışlarını "yaramazlık" veya "tembellik" olarak yorumlamak, yanlış yaklaşımlara ve telafisi güç sorunlara yol açabilir. Bu çocukların cezalardan anlamadıkları kısa sürede fark edilecektir; bu nedenle ceza odaklı değil, çözüm odaklı bir ilişki kurulmalıdır.