ÇAĞIMIZIN HASTALIĞI: DİJİTAL BAĞIMLILIK!

Dijital Dönüşüm ve Küresel İnternet Kullanımı

Günümüzde 8 milyara yaklaşan dünya nüfusunun yarısından fazlası internet kullanarak dijital dünyada aktif bir şekilde varlık göstermektedir. Yaklaşık 4 milyar bireyin mobil telefonu bulunurken, bu kitlenin 3 milyara yakını mobil cihazlar üzerinden internet ağlarına katılım sağlamaktadır. Sadece Twitter üzerinde bir dakikada ortalama 400 bin tweet atılması, 2000’li yıllardan itibaren gerçekleşen dijital dönüşümün hızını ve boyutunu gözler önüne sermektedir.

İletişimin büyük oranda dijital platformlara kaymasıyla birlikte bireyler, bu mecralarda kalıcı dijital ayak izleri bırakmaktadır. Bu verilerin analizi, tek bir elden hangi kapsamlı bilgilere ulaşılabileceği ve bu bilgilerin ne amaçlarla kullanılabileceği konusunda devasa bir potansiyel barındırmaktadır. Dijital ortamların bu denli yoğun kullanılmasının temelinde ise katılımın yüksekliği, açıklık, karşılıklı canlı iletişim ve bağlantısallık özellikleri yer almaktadır.

Dijital Ortamın Tercih Edilme Nedenleri ve Psikolojik Etkenler

Bireyler, toplum içindeki huzursuzluklarından kaçmak için mobil cihazlarındaki sosyal medya uygulamalarını birer sığınak olarak kullanabilmektedir. Özellikle sosyal becerilerde yetersizlik hisseden, yüz yüze iletişim kurmakta güçlük çeken veya olumsuz beden algısına sahip olan kişiler için dijital dünya bir konfor alanı sunmaktadır. Kişilerarası ilişkilerde özgüvensiz olan bireyler, dijital iletişimi gerçek ilişkilere tercih ederek kendilerini bu ortamda daha rahat ifade edebilmektedir.

Dijital Bağımlılık Kavramı ve Tanımı

Bağımlılık, bir alışkanlığın bir sonraki seviyesi olarak tanımlanmakta ve davranışın rutin, aşırı ölçüde tekrarlanmasıyla oluşmaktadır. Noyan’a göre bağımlılık; bir nesneye, kişiye ya da varlığa duyulan önlenemez istek ve bir başka iradenin güdümü altına girme durumudur. Dijital bağımlılığın henüz standart bir tanımı olmasa da, DSM-5 (Psikiyatrinin Tanı Ölçütleri Kitabı) içerisinde teknoloji bağımlılığı, patolojik kumar oynama gibi davranışsal bağımlılıklar kategorisinde değerlendirilmektedir.

Dijital bağımlılık, genellikle bir eksiklik duygusuyla körüklenmektedir. Bu durumun sonucunda şu özelliklere sahip bir nesil ortaya çıkmıştır:

• İnternet dışında sosyal bir yaşamı olmayan,
• Mobil cihazlardan uzak kaldığında kendini yalnız ve asosyal hisseden,
• Her türlü mobil yeniliği ve uygulamayı saplantılı şekilde takip eden,
• Sosyal medyada kendine yeni bir kimlik inşa eden bireyler.

Teknoloji Bağımlılığının Belirtileri

Literatürde kabul gören teknoloji bağımlılığı belirtileri şu şekilde özetlenmektedir:

1. Tolerans Geliştirme: Kullanım süresinin aynı etkiyi yaratmaması ve sürenin giderek artması.
2. Yoksunluk: Kullanım bırakıldığında huzursuzluk, mutsuzluk ve zevk alamama hali.
3. Kontrol Kaybı: Kullanımı azaltma girişimlerinin başarısızlıkla sonuçlanması.
4. Zarara Rağmen Devam Etme: Olumsuz sonuçlara rağmen kullanımı sürdürmek.
5. Planlanandan Fazla Kullanım: Tasarlanan sürenin dışına çıkılması.
6. Sorumlulukların İhmali: Görev ve yükümlülüklerin yerine getirilememesi.
7. İşlevsellik Bozulması: Psikososyal işlevlerin zarar görmesi.

Dijital Çağın Getirdiği Yeni Rahatsızlıklar

Dijital bağımlılık süreci, beraberinde literatüre yeni giren özgün rahatsızlıkları da getirmektedir. Bu rahatsızlıklar arasında en dikkat çekenler şunlardır:

Bağımlılarda sıklıkla görülen "bir dakika daha" sendromu, kişinin zaman algısını yitirmesine neden olur. "İstersem bırakırım" veya "Bu son" gibi klasik savunma mekanizmaları, bağımlılığın iradeden daha üstün gelmesi nedeniyle genellikle sonuçsuz kalmaktadır.

Tedavi Yöntemleri ve Kontrollü Kullanım

Günümüzde dijital araçlar; iş, okul ve aile hayatı için kullanımı zorunlu gereçlerdir. Bu durum, dijital bağımlılığın tedavisini alkol veya sigara bağımlılığından daha karmaşık hale getirmektedir. Bağımlı olunan nesneden tamamen uzaklaşmak mümkün olmadığı için, bu durum bir alkol bağımlısının meyhanede çalışmasına benzetilebilir.

Dijital dünya sosyal iletişimi artırırken aynı zamanda sosyal izolasyona yol açabilmektedir. Günümüz şartlarında en etkili tedavi yaklaşımı "Kontrollü Dijital Kullanım" olarak kabul edilmektedir. Uzmanlar, bu süreçte hastalara yönelik Bilişsel Davranışçı Terapi yöntemleri ile kişiye özel tedavi planları oluşturmaktadır.

Kaynakça:

• Özyirmidokuz, E. K., & Karakaş, B. A. (2019). Dijital Bağımlılık ile Mücadelede Sosyal Bilişimin Rolü.
• Yengin, D. Teknoloji Bağımlılığı Olarak Dijital Bağımlılık. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication.
• Kültegin Ögel, İnternet Bağımlılığı, İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
• Noyan Onur, NP İstanbul.