Ben Kimim? Sen Kimsin? Biz Kimiz?

İlişkilerde Uyumun Temeli: Neden Bazı İnsanlarla Daha İyi Anlaşırız?

Günlük yaşamda sıkça dile getirdiğimiz "Birçok insanla anlaşamıyorum" veya "O sanki benim ruh ikizim" gibi ifadeler, aslında derin kişilik dinamiklerinin bir yansımasıdır. Birisiyle kurduğumuz iletişimin niteliğini belirleyen unsurlar, tesadüflerden ziyade psikolojik bir arka plana dayanır. Bu karmaşık süreci anlamak için kişiliğimizi, içinde milyonlarca bozuk para bulunan devasa bir banka kasasına benzetebiliriz.

Bu kasadaki her bir bozuk para, doğumdan itibaren biriktirdiğimiz deneyimleri, çevresel gözlemleri ve ebeveynlerimizden bize aktarılan duygu-davranış kalıplarını temsil eder. Örneğin; annenizin bir talebi dile getirirken kullandığı ses tonu, öğretmeninizin bir başarınızı takdir etmesi veya çocukken yaşadığınız fiziksel bir acı, bu kasadaki yerini alan birer deneyimdir. Psikoloji bilimi, bu binlerce deneyimin kişiliğe etkisini daha iyi analiz edebilmek adına onları üç ana grupta toplar: Ebeveyn, Yetişkin ve Çocuk.

Ego Durumlarının Tanımı ve İşleyişi

Kişiliğimizi şekillendiren bu üç ana bölüm, her bireyde farklı yoğunluklarda bulunur. İletişimdeki uyum veya uyumsuzluklar, bu bölümlerin birbiriyle nasıl etkileşime girdiğine bağlıdır.

1. Ebeveyn Ego Durumu

Bu bölüm, ailemiz veya öğretmen, bakıcı gibi diğer otorite figürleri ile bağlantılı tüm kayıtları içerir. Otorite figürlerinden gözlemlediğimiz "iyi-kötü" yargıları, davranış kalıpları ve düşünce örüntüleri burada saklanır. Babanızın tıraş oluş biçiminden, bir büyüğünüzün sizi azarlarken kullandığı ifadelere kadar tüm dışsal veriler bu alana aittir.

2. Yetişkin Ego Durumu

İnsanın adeta bir bilgisayar gibi çalışan, mantıklı ve rasyonel bölümüdür. Yetişkin ego durumu, neden-sonuç ilişkisi kurarak verileri değerlendirir. Ebeveyn ve Çocuk ego durumları arasındaki dengeyi sağlar. Örneğin; babanız gibi tıraş olduğunuzu fark etmeniz ve bu davranışı bilinçli bir şekilde sürdürüp sürdürmeyeceğinize karar vermeniz, Yetişkin ego durumunun bir fonksiyonudur.

3. Çocuk Ego Durumu

Bireyin kimsenin etkisi altında kalmadan, tamamen özgün ve doğal tepkilerini içeren bölümdür. Bebeklik ve çocukluk döneminde aktif olarak dolmaya başladığı için bu ismi almıştır. Çocukken bir oyuncağınız alındığında hissettiğiniz çaresizlik veya öfke bu bölüme kaydedilir. Yetişkinlikte benzer bir durumla karşılaştığınızda aynı çocuksu tepkileri vermeniz, bu ego durumunun devrede olduğunu gösterir.

İletişimde Çatışma ve Uyumun Kaynağı

İlişkilerdeki anlaşmazlıkların temelinde, kişilerin baskın olan ego durumlarının birbiriyle örtüşmemesi yatar. Eğer bir kişi sürekli Yetişkin modunda mantıksal çıkarımlar yaparken, karşısındaki kişi sürekli Ebeveyn modunda yargılayıcı davranıyorsa veya Çocuk modunda yoğun duygusal tepkiler veriyorsa, ortaya çarpık bir ilişki çıkar. İlişki kalitesini artırmak için bu üç kanalın uyum içinde çalışması gerekir.

Sağlıklı bir iletişim için Bütünleşmiş Yetişkin yapısını oluşturmalıyız. Bu yapı, Yetişkin ego durumunu bir süzgeç olarak kullanarak Ebeveyn ve Çocuk bölümlerinin olumlu özelliklerini sentezler. Böylece geçmişteki kalıplarla tepki vermek yerine, şimdiki zamana uygun, özgün ve farkındalığı yüksek davranışlar geliştirebiliriz.

İletişim Kararlarını Kim Veriyor?

Birisiyle anlaşıp anlaşamayacağımıza dair karar, aslında her iki tarafın ortak tutumuyla şekillenir. Karşınızdaki kişinin anlaşmazlığa olan direnci kuvvetli olsa bile, kendi problem çözme becerileriniz ve ego durumlarını yönetme yeteneğinizle iletişimi yönlendirebilirsiniz. Ancak tarafsız bir değerlendirme sonucunda iletişimi kesmek de sağlıklı bir tercih olabilir. Unutulmamalıdır ki; bu farkındalığı kazanmak bir dil öğrenmek gibidir; pratik ve deneyim gerektirir.

Transaksiyonel Analiz (TA) Nedir?

Bu içerik, temelleri 1950’lerde Eric Berne tarafından atılan Transaksiyonel Analiz (TA) kuramı çerçevesinde hazırlanmıştır. TA, insanı olumlu bir bakış açısıyla ele alan insancıl bir kişilik teorisidir. Kuramın temel dayanakları şunlardır:

• Her birey duygusal olarak gelişme ve özerklik kazanma potansiyeline sahiptir.
• Bireyler, durumlar karşısında bilinçli veya bilinçsiz tercihler yaparlar.
• İnsanlar, kendi yaşam senaryolarını değiştirme kapasitesine sahiptir.

Psk. Vedat DEMİRAL

Kaynakça: Akkoyun, F. (2011). Transaksiyonel Analiz: Psikolojide İşlemsel Çözümleme Yaklaşımı (4.Basım). Ankara: Nobel