Anne Baba Tutumları

Anne Baba Tutumu Nedir? Çocuk Gelişimindeki Önemi

Anne-baba tutumu, ebeveynlerin çocuklarıyla iletişim kurarken sergiledikleri tutum ve davranışların bütünü olarak tanımlanır. Çocukların sağlıklı bir gelişim süreci geçirebilmesi için bu tutumları belirleyen iki temel unsur bulunmaktadır. Bunlardan ilki ebeveynin çocuğa gösterdiği destek, sevgi, ilgi ve yakınlık; ikincisi ise çocuğa konulan kontrol ve sınırlardır.

Ebeveynlerin çocuk yetiştirme tarzları, doğrudan çocukların kişilik özelliklerine ve davranış örüntülerine yansır. Bu yaklaşımlar genel olarak olumlu anne-baba tutumu ve olumsuz anne-baba tutumu olmak üzere iki ana kategoriye ayrılmaktadır.

Olumlu Anne-Baba Tutumu: Demokratik Yaklaşım

Destekleyici, Kabul Edici ve Demokratik Anne-Baba Tutumu

Bu yaklaşımda ebeveynler çocuklarını desteklerken aynı zamanda net sınırlar koymayı ihmal etmezler. Aile içinde sözel iletişim kanalları her zaman açıktır ve çocuğa bir birey olarak saygı gösterilir. Her çocuğun biricik ve tek olduğu kabul edilerek, gelişim basamaklarına uygun beklentiler oluşturulur.

Demokratik tutuma sahip ailelerin temel özellikleri şunlardır:

• Çocuğun yeteneklerini en üst düzeyde kullanmasına ve kendini gerçekleştirmesine olanak tanınır.
• Sevgi, bir yaptırım aracı olarak değil, karşılıksız bir şekilde sunulur.
• Çocuk aile içinde eşit haklara sahiptir; fikirlerini ifade etmesi için cesaretlendirilir.
• Başarısızlıklar cezalandırılmaz, başarılar ise ödüllendirilir.
• Bedensel ceza uygulanmaz; çocuk kendi kararlarının sorumluluğunu almayı öğrenir.

Olumsuz Anne-Baba Tutumları ve Etkileri

Aşırı Koruyucu Anne-Baba Tutumu

Ebeveynlerin koruma içgüdüsünü, çocuğun gelişimini engelleyecek düzeyde aşırı himayeci bir boyuta taşımasıdır. Bu tutumda çocuk adeta "bebekleştirilir" ve toplumsal gelişimi engellenir. Bağımlı kişilik yapısına sahip olan bu çocuklar, kendi başlarına karar vermekte güçlük çekerler ve sürekli bir yetişkinin onayını ararlar.

Otoriter Anne-Baba Tutumu

Baskıcı bir yapının hakim olduğu bu tutumda, çocuktan mutlak itaat beklenir. Aile içinde korku hakimdir ve ebeveynler kendilerini otoritenin temsilcisi olarak görürler. Bu ortamda büyüyen çocuklar; çekingen, otoriteye boyun eğen ancak kendinden güçsüzlere karşı saldırgan eğilimler gösteren bireyler haline gelebilirler.

İzin Verici ve Hoşgörülü Anne-Baba Tutumu

Bu tutumda evin hakimi çocuktur ve her isteği anında yerine getirilir. Kuralsızlığa alışan çocuklarda doyumsuzluk ve iç boşluk oluşur. Sosyal ortamlarda ve okul hayatında kurallarla karşılaştıklarında uyum sorunu yaşarlar. Bu bireyler ileride bencil, sabırsız ve kural tanımaz kişilik özellikleri sergileyebilirler.

Tutarsız Anne-Baba Tutumu

Ebeveyn tutumları arasındaki en riskli yaklaşımdır. Anne ve babanın davranışları arasında bir tutarlılık yoktur; tepkiler ebeveynin o anki ruh haline göre değişir. Bu durum çocukta yüksek düzeyde kaygı yaratır. Çocuk, çevresindeki insanlara güvenmeyen ve kararsız bir kişilik yapısı geliştirebilir.

Çocuklarda Olumlu Benlik Gelişimi İçin 7 Temel Strateji

Sağlıklı bir ebeveyn-çocuk ilişkisinin temel taşı güven duygusudur. Öz güvenli bireyler yetiştirmek için şu yaklaşımlar kritik öneme sahiptir:

1. Kabul Gösterme: Çocuğu koşulsuz ve yargılamadan kabul etmektir. Bu, her davranışı onaylamak değil, çocuğun potansiyelini gerçekleştirmesi için sağlıklı bir zemin hazırlamaktır.
2. Etkili Dinleme: Çocuğa değer verildiğini hissettirir. Dinleme süreci; sessizlik, empati, dürüstlük ve aktif dinleme (mesajı anladığını özetleyerek geri bildirme) unsurlarını içermelidir.
3. Olumlu Pekiştirme: Çocuğun çabaları takdir edilmeli ve geri bildirim verilmelidir. Bu, çocuğun başarı duygusunu tatmasını sağlar.
4. Sınırlar ve Kurallar: Çocuklar kendilerini güvende hissetmek için sınırlara ihtiyaç duyarlar. Kurallar çocukla birlikte belirlenmeli, net ve öngörülebilir olmalıdır.
5. Kaliteli Zaman ve Paylaşım: Günlük 20-30 dakikalık bölünmemiş, özel zamanlar bağları güçlendirir.
6. Uygun İfade ve Yönlendirme: Ne söylendiğinden ziyade nasıl söylendiği önemlidir. Emir kipleri yerine olumlu ve teşvik edici cümleler kullanılmalıdır.
7. Önleyici Açıklamalar: Olumsuz bir davranış ortaya çıkmadan önce, beklentilerin ve nedenlerinin çocukla paylaşılmasıdır.

Sonuç

Aile, çocuğun ilk sosyal deneyimlerini kazandığı ve dış dünyayı anlamlandırdığı en önemli kurumdur. Özellikle okul öncesi dönemde ebeveynlerin sergilediği modeller, çocuk tarafından en ince ayrıntısına kadar kopyalanır. Unutulmamalıdır ki; kesin reçeteler yoktur; en önemli nokta çocuğu iyi tanımak ve kişiliğine değil, davranışlarına yönelik geri bildirimler vermektir.

Kaynakça:

• Yavuzer, Haluk, (2011), "Anne Baba Tutumları", Timaş Yayınları.
• Yavuzer, Haluk, (2006), "Çocuk Psikolojisi", Remzi Kitabevi.
• Yörükoğlu, Atalay, (1996), "Çocuk Ruh Sağlığı", Özgür Yayınevi.