Tıkanırcasına Yeme Bozukluğu Belirtileri Ve Tedavi Yöntemleri
- Tıkanırcasına Yeme Bozukluğu, fiziksel tokluğa rağmen kontrol kaybı yaşayarak olağandışı bir hız ve miktarda yemek yeme atağıyla karakterize bir durumdur.
- Bu bozukluğun temelinde genetik yatkınlık, toplumsal zayıflık algısı, hatalı ebeveyn tutumları ve olumsuz duygularla baş etme çabası gibi faktörler yatmaktadır.
- Tedavide en etkili yöntem olan Bilişsel Davranışçı Terapi, yeme davranışını tetikleyen çarpık düşünceleri yapılandırarak kişinin sağlıklı bir beslenme düzeni ve özgüven kazanmasını hedefler.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Tıkanırcasına Yeme Bozukluğu (TYB) Nedir?
Son dönemde kendinizi sık sık aşırı yemek yeme atakları içinde mi buluyorsunuz? Doyduğunuzu bildiğiniz halde yemek yemeyi bırakmakta zorlanıyor veya normalden çok daha fazla miktarda besin mi tüketiyorsunuz? Eğer bu sorulara yanıtınız evet ise, Tıkanırcasına Yeme Bozukluğu (TYB) hakkında daha fazla bilgi sahibi olmanızın zamanı gelmiş olabilir.
Tıkanırcasına Yeme Bozukluğu, bireyin belirli bir zaman diliminde, normal koşullarda tüketebileceği miktarın çok üzerinde besini olağandışı bir hızla tüketmesidir. Bu bozukluğa sahip kişiler, doyma hissini ve düşüncesini göz ardı ederek, fiziksel olarak tok olmalarına rağmen yeme eylemini sürdürürler. Bu davranışın en belirgin özelliği, belirli aralıklarla ve sıklıkla tekrar etmesidir.
Tıkanırcasına Yeme Bozukluğunun Nedenleri
Tıkanırcasına yeme bozukluğunun kökeninde genetik etmenler, biyolojik faktörler ve ruhsal bozukluklar yatmaktadır. Yapılan araştırmalar, bu bozukluğa sahip bireylerin %41'inin birinci derece akrabalarında da benzer bir durumun varlığını ortaya koymuştur. Ancak, hangi faktörün tek başına daha baskın olduğu henüz kesin olarak saptanamamıştır.
Bu bozukluğun gelişiminde etkili olan diğer temel unsurlar şunlardır:
- Toplumsal Normlar: Zayıflık algısının bir başarı kriteri olarak sunulması ve bu norma uyum sağlayamama hissi.
- Ebeveyn Tutumları: Çocuk yetiştirme sürecinde uzmanlarca önerilmeyen hatalı ödül ve ceza sistemlerinin uygulanması.
- Baş Etme Stratejisi: Olumsuz duygu, düşünce ve durumlardan geçici bir süreliğine uzaklaşma çabası.
Kişi, suçluluk gibi olumsuz duyguları telafi etmek amacıyla yeme davranışına sığınsa da, bu durum bir kısır döngü yaratır. Yeme atağı sonrası oluşan beden şekli bozukluğu kaygısı, yeni bir olumsuzluk duygusunu tetikleyerek kişiyi ruhsal bir çıkmaza sürükler.
TYB Belirtileri ve Kontrol Kaybı
Tıkanırcasına yeme bozukluğu olan bireyler, genellikle yedikleri miktardan utanç duydukları için bu davranışı yalnızken sergileme eğilimindedir. Kişi, sergilediği davranışın normal olmadığının farkında olsa bile, atak anında kendini durdurma konusunda büyük bir başarısızlık hisseder. Bu süreçte yaşanan kontrol kaybı, kişinin ne olursa olsun yeme eylemini sonlandıramayacağı hissini beraberinde getirir.
Tıkanırcasına Yeme Bozukluğu Tedavisi ve BDT
Bu bozukluğun tedavisinde en yaygın ve etkili yöntem Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ekolüdür. BDT, kişinin yeme bozukluğuna zemin hazırlayan çarpık düşüncelerini tespit ederek bunları yeniden yapılandırmayı hedefler. Düşünce sistemindeki bu değişim, doğrudan duygu ve davranış süreçlerine de olumlu yansır.
Terapi Sürecinin Aşamaları
Bilişsel Davranışçı Terapi süreci, belirli bir plan dahilinde ve terapötik iş birliği içerisinde yürütülür. Tedavi aşamaları genel olarak şu şekilde özetlenebilir:
| Aşama | Odak Noktası ve Uygulamalar |
|---|---|
| İlk 8 Seans | Psiko-eğitim, öğün düzenlemesi, egzersiz ve yeme dürtüsü üzerinde denetim kazanma. |
| Orta Dönem | Davranışı tetikleyen duygu ve düşüncelerin analizi, bilişsel çarpıtmaların fark edilmesi. |
| Son Seanslar | Yeni kazanılan düşünce sisteminin sürekliliği ve eski saplantılı düşüncelere karşı direnç. |
Terapi sürecinde; katı diyet programları, dış görünüşe dair saplantılı düşünceler ve düşük özgüven gibi konular üzerinde hassasiyetle durulur. Kişinin kendi bilişsel çarpıtmalarının farkına varması, iyileşme sürecinin en kritik aşamasını oluşturur.
Kaynakça
- Babayiğit, Z., & Bahadır, G. (2007). Obez kadınlarda tıkınırcasına yeme bozukluğunun bilişsel kurama göre incelenmesi. İstanbul Üniversitesi.
- Bayramoğlu, A. T., Turna, K., & Horoz, N. E. Üniversite Öğrencilerinde Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi.
- Orhan, F. Ö., & Tuncel, D. (2009). Gece yeme bozuklukları. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar.
- Turan, S., Poyraz, C. A., & Özdemir, A. (2015). Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu/Binge Eating Disorder. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar.
- Yücel, B. (2009). Estetik bir kaygıdan hastalığa uzanan yol: Yeme bozuklukları. İlk Söz.
