Terk Edilme Şeması ve İlişkilerde Kısır Döngüler

Terk Edilme Şeması ve İlişkiler Üzerindeki Etkileri

Her bebek dünyaya geldiğinde hayatta kalabilmek adına bir başkasının bakımına muhtaçtır. Erken çocukluk dönemlerinde tutarlı bakım görmeyen ve ihtiyaçları yeterince karşılanmayan bireyler, "İhtiyacım olduğunda yanımda olacak" algısını içselleştirmekte güçlük çekerler. Bu durum, bireyin ilerleyen yaşlarında ilişkilerin er ya da geç sona ereceğine ve bir gün mutlaka yalnız kalacağına dair köklü bir inanç geliştirmesine neden olur.

Bu kalıp inançlar genellikle ebeveyn veya bakım veren figürle yaşanan ayrılık süreçlerinden beslenir. Ebeveyn kaybı, boşanma, hastalık, depresyon veya ebeveynin farklı bir şehirde olması gibi fiziksel veya duygusal kopukluklar, terk edilme şemasının temelini oluşturur. Kişi, bu derin kaygı ile baş edebilmek için farkında olmadan çeşitli savunma stratejileri geliştirir.

Terk Edilme Kaygısıyla Baş Etme Stratejileri

Bireyler, terk edilme korkusunun yarattığı duygusal yükü hafifletmek için üç temel davranış modeli sergilerler. Bu stratejiler, kısa vadede bir koruma sağlasa da uzun vadede ilişkilerdeki kısır döngüleri tetikler. Bu stratejiler şunlardır:

1. Aşırı Telafi (Saldırgan Tutum)

Bu stratejiyi benimseyen kişiler, partnerine güven vermek yerine her an gidebileceğine dair mesajlar verirler. İlişkide sürekli bir tehdit ve ayrılık söylemi hakimdir. Bu tutumun temel özellikleri şunlardır:

• Sürekli "Bitsin o zaman" veya "Şunu yapmazsan ben yokum" gibi restler çekilir.
• Partner, sürekli bir tetikte olma ve huzursuzluk hali içindedir.
• İlişkide koşulsuz kabul yerine değersizlik hissi ve yoğun kaygı ön plandadır.
• Bu davranışlar, partnerin zamanla daha şüpheci ve kontrolcü bir yapıya bürünmesine yol açar.

2. Teslimci (Boyun Eğici Tutum)

Teslimci stratejide kişi, terk edilmemek için kendinden aşırı ödün verirken aynı zamanda yoğun bir şüphe ve kontrol mekanizması işletir. Bu kişiler genellikle şu döngüleri yaşarlar:

• Partnerini sürekli sorgular (Nerede? Kiminle? Neden cevap vermedi?).
• Kaygılarını besleyecek "ulaşılmaz" partnerleri seçme eğilimindedirler (Uzakta yaşayanlar, ciddi ilişki istemeyenler, hiyerarşik fark olanlar).
• Kendi ihtiyaçlarını yok sayarak tamamen karşı tarafa odaklanırlar.

3. Kaçınma (İzolasyon)

Kaçınma stratejisini kullanan bireyler, terk edilme acısını yaşamamak için en baştan ilişki kurmaktan kaçınırlar. Kendilerini duygusal konulardan tamamen izole ederek, güvenli alanlarında kalmayı tercih ederler.

İlişkilerde Kısır Döngü ve Şema Terapi

Zaman, mekan ve isimler değişse de bireyin içsel senaryosu genellikle aynı kalır. Kişi, kendi inancını doğrulayacak partnerleri seçer ve geçmişte öğrendiği hatalı baş etme yöntemlerini kullanmaya devam eder. Bu durum, kişinin ihtiyaç duyduğu güvenli bağlanma ve koşulsuz kabulü bulmasını engeller.

Şema Terapi, bu noktada devreye girerek kişinin kendi şemalarının farkına varmasını sağlar. Terapi süreci, bireyin gerçek ihtiyaçlarını görmesine, bu ihtiyaçları uyumlu yollarla karşılamasına ve sağlıklı ilişkiler kurabilmesi için yeni beceriler edinmesine yardımcı olur.

Uzm. Psk. Damla Yalçın Gürkan