Sosyal Fobi EMDR ile Nasıl Tedavi Edilir?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Sosyal Fobi Nedir? Sosyal Anksiyete ile Tanışın
Sosyal fobi ya da diğer adıyla sosyal anksiyete, bireyin sosyal ortamlarda diğer insanlar ile etkileşime girmekten yoğun bir korku duyma durumudur. Bu durum sadece basit bir çekingenlik değil; kaygı, korku, utanma, yetersizlik ve aşağılanma gibi derin duygularla birlikte ortaya çıkan psikolojik bir süreçtir. Kişi, topluluk içinde bulunurken kendisini sürekli bir baskı altında hisseder.
Sosyal Fobinin Belirtileri ve Kişi Üzerindeki Etkileri
İnsanlar arasındayken kaygılanma ve topluluk içinde olmaktan kaçınma, sosyal fobinin en belirgin özellikleridir. Bu sorunu yaşayan bireyler, bir grup içine girmekten, sunum yapmaktan veya topluluk önünde söz almaktan ciddi şekilde kaçınırlar. Sosyal ortamlarda bulunma ihtimali dahi kişide özgüven düşüklüğü ve tehlike altında olma hissi yaratır.
Sosyal fobi yaşayan kişilerin zihnine genellikle şu olumsuz düşünceler hakim olur:
- Yetersizim ve beceriksizim.
- İnsanlar bana gülüyor veya beni eleştiriyor.
- Rezil olacağım ve aptal durumuna düşeceğim.
- Kontrolü kaybedeceğim ve saçmalayacağım.
Sosyal Ortamlarda Beden Dili ve Özdenetim
Sosyal fobisi olan bireyler, iki veya daha fazla kişiden oluşan ortamlarda kendilerini güvensiz hissederler. Kendi beden dillerini, oturuşlarını ve bakışlarını sürekli kontrol ederek dışarıya nasıl bir izlenim verdiklerini izlerler. Bu aşırı özdenetim hali, kişinin doğal ve kendiliğinden davranmasını engeller. Kişi, iç dünyasındaki kaygının dışarıdan fark edildiği düşüncesine kapılarak daha fazla strese girer.
Sosyal Fobinin Fiziksel Belirtileri
Sosyal etkileşim anında vücut, yaşanan yoğun kaygıya fiziksel tepkiler verir. Bu bedensel duyumlar, kişinin kaçınma davranışını daha da tetikler. Sıkça görülen fiziksel belirtiler şunlardır:
| Belirti Türü | Yaşanan Fiziksel Tepkiler |
|---|---|
| Görünür Tepkiler | Yüz ve kulak kızarması, el ve bacak titremesi, aşırı terleme |
| Duyusal Tepkiler | Ses titremesi, sallanıyormuş hissiyatı |
| İçsel Tepkiler | Kalp atışının hızlanması, boğaz ve ağız kuruluğu, kas gerginliği |
Sosyal Fobiye Yol Açan Faktörler ve Travmalar
Sosyal fobi doğuştan gelen bir durum değil, genellikle geçmiş olumsuz deneyimlerin bir sonucudur. Çocukluk ve ergenlik döneminde yaşanan travmatik olaylar bu sorunun temelini oluşturabilir. Özellikle büyükler tarafından ayıplanmak, utandırılmak veya eleştirilmek ileriki yaşlarda sosyal fobi riskini artırır.
Sosyal fobinin gelişiminde etkili olan diğer unsurlar şunlardır:
- Ebeveynlerin aşırı koruyucu veya ilgisiz tutumları.
- Çocukluk döneminde akranlar tarafından dışlanma ve alay edilme.
- Fiziksel veya duygusal tacize maruz kalma.
- Sosyal etkileşim pratiğinin yetersiz olması ve içe dönük yapı.
Beyin Mekanizması: Amigdala ve Limbik Sistem
İnsan beyninde korku ve kaygı duygularını yöneten merkez, limbik sistem içerisinde yer alan amigdala organıdır. Geçmişte yaşanan aşağılanma, hor görülme ve dışlanma gibi travmatik deneyimler amigdalada aşırı aktivasyona neden olur. Bu kimyasal dengesizlik, sosyal ortamlarda verilen aşırı korku tepkilerinin biyolojik sorumlusudur. Profesyonel destek alınmadığı takdirde, bu durum bir kısır döngüye dönüşerek kişinin kendi başına aşamayacağı bir noktaya gelebilir.
Sosyal Fobi Tedavisinde EMDR Çalışması
EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) yöntemi, sosyal fobinin temelinde yatan geçmiş olumsuz deneyimlerin tespit edilmesini sağlar. Yapılan EMDR çalışması ile bu travmatik anılar üzerinde çalışıldıkça, kişinin sosyal ortamlarda hissettiği kaygı, korku ve utanma duyguları kademe kademe azalarak ortadan kalkar.
Ercüment Doğan, Ph.D.
Klinik Psikolog
