(SOMATOFORM) BOZUKLUKLAR VE HİPOKONDRİYASİS
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Somatoform Bozukluklar: Psikolojik Kaynaklı Bedensel Belirtiler
Herhangi bir tıbbi neden bulunmamasına rağmen, kaygının tetiklediği bedensel şikayetler somatoform bozukluklar olarak adlandırılmaktadır. Duygusal belirleyicilerin fiziksel hastalıkların oluşumunda kritik bir rol oynadığı bu süreçte, duyguların dışa vurumu engellendiğinde oluşan gerilim iç organlara yansır. Bu durumun temelinde bilinçdışı süreçler yer almaktadır. Kişiler, tıbbi bir bulgu olmamasına rağmen yoğun bedensel yakınmalar sergiler ve duygulara eşlik eden fiziksel tepkileri abartılı bir şekilde ortaya koyarlar.
Psikoloji literatüründe yaygın olarak görülen başlıca somatoform bozukluklar şunlardır:
- Hipokondriyasis (Hastalık Hastalığı)
- Hiperkondriyasis
- Konversiyon Histerisi
- Psikojenik Ağrı
Hipokondriyasis (Hastalık Hastalığı) Nedir?
Hipokondriyasis, bireyin beden fonksiyonlarıyla aşırı derecede ilgilenmesi ve iç organlarında ciddi bir hastalık olduğuna dair mantık dışı inanışlar geliştirmesi durumudur. Sağlık kuruluşlarına başvuran hastaların yaklaşık %4-6’sında bu tabloya rastlanır. Cinsiyetler arasında eşit oranda görülen bu durum, erkeklerde genellikle 30, kadınlarda ise 40 yaş civarında ortaya çıkar.
Hipokondriyasisin Nedenleri ve Psikolojik Temelleri
Hipokondrik bireyler, iyileşme umudu olmayan ciddi bir hastalığa yakalandıklarına dair sarsılmaz bir inanca sahiptirler. Bu durumun nedenleri şu şekilde açıklanabilir:
- Düşük Ağrı Eşiği: Kişinin vücut fonksiyonlarına karşı doğuştan aşırı duyarlı olması mümkündür.
- Suçluluk Duygusu: Birey, bilinçdışı suçluluk duyguları nedeniyle kendini cezalandırma yoluna gidebilir ve doktorların "sağlıklısın" güvencesini reddeder.
- Yer Değiştirme Mekanizması: Freud'a göre hasta, bilinçdışındaki çözemediği bir kaygıyı bedensel bir hastalığa dönüştürür; çünkü fiziksel bir ağrıyla yüzleşmek, asıl kaygı veren durumla yüzleşmekten daha kolaydır.
- İlgi Arayışı: Davranışçı ekole göre, hastalık sayesinde çevresinden ilgi gören kişi, bu ilgiyi sürdürmek için belirtileri devam ettirir.
Hiperkondriyasis: Hastalığı Reddetme Durumu
Hipokondriyasisin tam tersi olarak tanımlanan hiperkondriyasis, kişilerin hastalık belirtileri yaşamalarına rağmen doktora gitmekten kaçınmalarıdır. Birey, güçlü olma yönündeki benlik bilincini korumak veya hastalığın yaratacağı kaygıdan kaçmak için tedaviyi reddeder. Bu durum, belirtilerin önemsenmemesi nedeniyle kanser, kalp veya karaciğer hastalıkları gibi ciddi rahatsızlıkların teşhisini geciktirerek hayati risk oluşturur.
Konversiyon Histerisi ve İşlev Kayıpları
Konversiyon histerisi, fizyolojik veya nörolojik hiçbir neden olmaksızın duyu organlarında işlev kaybı yaşanmasıdır. Bu bozuklukta, bilinçdışındaki çatışmalar biçim değiştirerek bedene yansır.
| Belirti Türü | Örnek Durum |
|---|---|
| İşitme Kaybı | Ağır hakaretlere maruz kalan birinin fiziksel neden olmaksızın duymayı yitirmesi. |
| Felç Durumları | Hiçbir bedensel bozukluk yokken uzuvların hareket kabiliyetini kaybetmesi. |
Freud, bu durumu bireyin kaygı verici bir durumdan bilinçdışı bir işlev kaybı yoluyla kaçma tercihi olarak tanımlar.
Psikojenik Ağrı: Kronikleşen Bedensel Acılar
Konversiyon histerisi ile benzerlik gösteren psikojenik ağrı, işlev kaybı yerine bedenin belirli bölgelerinde sürekli devam eden ağrı ve acı ile karakterizedir. Bu ağrıların tıbbi bir temeli bulunmamaktadır. Psikojenik ağrılar, genellikle yaşanan ağır kaygıdan bir kaçış yolu veya çevreden ilgi görme isteğinin bir ifadesi olarak ortaya çıkmaktadır.
