Şizoid Kişilik Bozukluğu

Şizoid Kişilik Bozukluğu Nedir?

Şizoid kişilik bozukluğu, erken yetişkinlik döneminde başlayan, bireyin sosyal ilişkilerden kopması ve kişilerarası ortamlarda duygularını kısıtlı bir biçimde sergilemesiyle karakterize olan bir durumdur. Kelime anlamı olarak Türkçe'de şizofreniye yatkınlık manasına gelen şizoid kavramı, bireyin dış dünyadan ziyade kendi iç dünyasına yönelmesini ifade eder. Bu bozukluğa sahip kişiler, sosyal etkileşimlerden kaçınarak izole bir yaşam sürmeyi tercih ederler.

Şizoid Kişilik Bozukluğunun Temel Özellikleri

Şizoid kişilik bozukluğuna sahip bireyler, yakın ilişkiler kurmaktan bilinçli olarak kaçınır ve diğer insanlara karşı soğuk bir tutum sergilerler. Temel düşünce yapıları "benim bir dünyam olmalı" fikri üzerine kuruludur ve bu doğrultuda toplumdan uzaklaşma eğilimi gösterirler. Kendilerini diğer insanlardan soyutlayan bu bireyler, sosyal ortamlarda genellikle mesafeli ve kopuk bir profil çizerler.

Bu bireylerin günlük yaşamdaki davranış kalıpları şu şekilde özetlenebilir:

• Genellikle tek başına yapılan etkinlikleri tercih ederler.
• Başkalarıyla bir aradayken kendilerini rahatsız hisseder ve göz temasından kaçınırlar.
• Duygusal tepkileri oldukça sınırlı, yüzeysel ve tekdüzedir.
• Mizahi unsurlarla ilgilenmezler ve çevrelerine karşı anlamsız bir ciddiyet veya umursamazlık içinde olabilirler.
• Konuşmaları genellikle kısa ve özdür; kendiliğinden iletişime geçmezler, bazen mecazlı ve tuhaf bir dil kullanabilirler.

Sosyal İlişkiler ve Yaşam Biçimi

Şizoid bireyler, diğer insanlarla benzer kaygıları paylaşmazlar ve insanlara karşı derin bir yakınlık beslemezler. İnsan etkileşimine ihtiyaç duymamalarına rağmen, hayvanlara karşı aşırı bağımlılık geliştirebilirler. Cinsel yaşamları genellikle gerçeklikten ziyade düşlemlerle sınırlı kalmaktadır. Sosyal roller açısından bakıldığında, şizoid erkekler genellikle evlenmezken; kadınlar daha edilgen bir tutumla evliliğe katlanabilmektedirler. Ayrıca, bu bireyler öfkelerini dışa vurmaz ve sinirlendiklerini belli etmezler.

DSM-5 Tanı Kriterleri

Bir bireye şizoid kişilik patolojisi tanısı konulabilmesi için aşağıdaki belirtilerden en az dördünün görülmesi ve bu durumun başka bir ruhsal bozuklukla açıklanamıyor olması gerekir:

1. Aile üyeleri dahil olmak üzere yakın ilişkilere girmek istemez ve bu ilişkilerden keyif almaz.
2. Neredeyse her zaman tek başına yapılan etkinlikleri seçer.
3. Başka bir kişiyle cinsel deneyim yaşamaya karşı ilgisi varsa bile bu çok azdır.
4. Çok az etkinlikten zevk alır.
5. Birinci derece akrabaları dışında yakın dostu veya sırdaşı yoktur.
6. Başkalarının övgü ya da eleştirilerine karşı tepkisiz ve umursamazdır.
7. Duygusal soğukluk, kopukluk veya tekdüze bir duygulanım sergiler.

Görülme Sıklığı ve Nedenleri (Etiyoloji)

Şizoid kişilik bozukluğunun toplumdaki yaygınlığı ve kökenleri üzerine yapılan araştırmalar, hem genetik hem de çevresel faktörlere işaret etmektedir. Aşağıdaki tabloda bu bozukluğa dair temel istatistiksel veriler yer almaktadır:

Etiyolojik açıdan bakıldığında, genetik yatkınlığın yanı sıra çocukluk döneminde aile içinde yaşanan niteliksiz ve sağlıksız ilişkilerin bu tablonun oluşmasında belirleyici olduğu saptanmıştır.

Uzman Klinik Psikolog Damla KANKAYA SÜNTEROĞLU
Yazan: Psikolog Ezgi ŞAHİN