Şizofreni nedir? Belirtileri nelerdir?

Psikoz Nedir? Gerçeklikle Bağın Kopması

Psikoz, en kısa tanımıyla kişinin gerçeklikle olan bağının kopmasına neden olan akıl hastalıklarının genel adıdır. Bu durum, bireyin dış dünyayı algılama biçimini temelden sarsarak bilişsel süreçlerini etkiler. Psikozlar, birkaç gün süren kısa psikotik bozukluklardan, bir ömür boyu sürebilen şizofreni yelpazesine kadar geniş bir hastalık grubunu ihtiva eder.

İnsan zihninin en önemli işlevlerinden biri, gerçekleri çarpıtmadan kavramak ve mantıklı sonuçlar çıkarmaktır. Ancak şizofreninin de dahil olduğu psikoz grubu hastalıklarda, kişilerin gerçeği değerlendirme yetisi bozulur. Toplumda görülme sıklığı %3 ile %5 arasında değişen bu rahatsızlıklar, gizemli doğası ve normal dışı davranış kalıpları nedeniyle tarih boyunca hem korku hem de büyük bir ilgi odağı olmuştur.

Şizofreni Belirtileri Nelerdir?

Şizofreni tanısı konulabilmesi için hastada belirli semptomların gözlemlenmesi gerekir. Bu belirtilerin tamamının aynı kişide bulunması şart değildir; ancak hastalığın seyri açısından kritik öneme sahiptirler. Şizofreninin temel belirtileri şu şekilde sınıflandırılabilir:

• Hezeyanlar (Sanrılar): Kişinin gerçek dışı düşünceleri gerçekmiş gibi kabul etmesidir. Mantıklı deliller sunulsa dahi bu inançlar değiştirilemez. Paranoid kıskançlık veya büyüklük hezeyanları en yaygın örnekleridir.
• Varsanılar (Halüsinasyonlar): Dışarıdan bir uyaran olmaksızın duyusal algıların oluşmasıdır. Gaibden sesler duyma (işitsel), kimsenin göremediği varlıkları görme (görsel) veya kötü kokular alma gibi durumları kapsar.
• Konuşma Bozuklukları: Konuşma içeriğinde bütünlüğün kaybolmasıdır. Kelimelerin anlamsızca bir araya gelmesiyle oluşan "kelime salatası" durumu gözlemlenebilir.
• Garip Davranışlar: Toplum içinde uygunsuz hareketler sergileme (örneğin; ulu orta idrar yapma veya mastürbasyon) ya da hiç hareket etmeden uzun süre kalma gibi durumları içerir.
• Mimik ve Duygu Durum Bozuklukları: Yüzde donuk bir ifade, konuşmama hali veya olaylar karşısında jest ve mimiklerle tepki verememe durumudur.

Şizofreni Tanısı Nasıl Konulur?

Psikiyatrik değerlendirmelerde, yukarıda sayılan belirtilerden ilk ikisinin (hezayan ve varsanı) varlığı durumunda, hastanın psikoz grubu bir rahatsızlığa sahip olduğu kabul edilir. Ancak bu durumun doğrudan şizofreni olarak adlandırılabilmesi için belirli bir süre ve şiddet kriteri mevcuttur.

Bir hastaya şizofreni teşhisi konulabilmesi için psikoz belirtilerinin 6 aydan daha uzun bir süre devam etmesi gerekmektedir. Bu süre zarfında hastalığın şiddeti ve kişinin sosyal işlevselliği uzmanlar tarafından yakından takip edilir.