Şaşılık, sebepleri, belirtileri ve tedavisi
- Şaşılık, göz kasları arasındaki dengenin bozulmasıyla oluşan bir paralel bakış bozukluğudur ve tedavi edilmediğinde çocuklarda göz tembelliğine, yetişkinlerde ise çift görmeye neden olur.
- Tedavi yöntemleri arasında gözlük kullanımı, ortoptik tedaviler ve cerrahi müdahaleler yer alırken; bebeklerdeki yalancı şaşılık durumunun gerçek şaşılıktan ayırt edilmesi kritik önem taşır.
- Göz tembelliğinin kalıcı hale gelmemesi için erken teşhis hayati önem taşımaktadır ve şaşılık ameliyatı sonrasında da gözlük veya kapama tedavilerine devam edilmesi gerekebilir.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Şaşılık Nedir? Göz Kayması Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Şaşılık, gözlerin birbirine paralel bakmaması durumudur. Bu rahatsızlıkta gözlerden biri düz bakarken diğeri içe, dışa, yukarı veya aşağı yöne kayabilir. Kayma durumu sürekli olabileceği gibi gelip geçici de olabilir; bazen tek bir gözde sabit kalırken bazen de her iki gözde dönüşümlü olarak gözlemlenebilir.
Toplumda çocukların yaklaşık %4’ünde görülen bu durum, ileri yaşlarda da ortaya çıkabilmektedir. Kız ve erkek çocuklarda eşit oranlarda rastlanan şaşılık, kalıtımsal özellik taşıyabilir; ancak ailesinde şaşılık öyküsü olmayan bireylerde de gelişmesi mümkündür.
Şaşılığın Görme Mekanizmasına Etkisi
Normal görme sürecinde her iki göz aynı hedefe odaklanır ve beyin, her iki gözden gelen görüntüleri birleştirerek tek bir üç boyutlu görüntü oluşturur. Şaşılık durumunda ise beyne iki farklı resim gider.
- Çocuklarda: Beyin, kayan gözden gelen görüntüyü dikkate almamayı öğrenir. Bu durum derinlik hissinin kaybına ve ilgili gözde göz tembelliği (ambliyopi) gelişmesine yol açar.
- Erişkinlerde: Beyin her iki gözden gelen görüntüyü algılamaya alıştığı için kayan gözü ihmal edemez ve sonuç olarak çift görme şikayeti oluşur.
Şaşılığın Nedenleri ve Belirtileri Nelerdir?
Gözün hareketleri, göz küresini saran 6 farklı kas tarafından kontrol edilir. Şaşılığın kesin nedeni tam olarak bilinmese de temel sorun bu kaslar arasındaki dengenin bozulmasıdır. Beyin bu kasların hareketlerini yönettiği için, organik beyin problemi olan çocuklarda şaşılığa daha sık rastlanır. Ayrıca katarakt veya göz yaralanması gibi görmeyi ciddi oranda azaltan durumlar da şaşılığa zemin hazırlayabilir.
Şaşılığın en yaygın belirtileri şunlardır:
- Gözlerde belirgin kayma (özellikle parlak gün ışığında),
- Gözleri düz tutabilmek için geliştirilen anormal baş pozisyonu,
- Derinlik hissinin kaybolması,
- Erişkinlerde görülen çift görme şikayeti.
Şaşılık Teşhisi ve Yalancı Şaşılık Ayrımı
Çocukların bebeklik ve okul öncesi dönemde mutlaka uzman bir göz doktoru tarafından muayene edilmesi gerekir. Özellikle ailede şaşılık veya göz tembelliği öyküsü varsa bu kontroller kritik önem taşır. Bebeklerde bazen yalancı şaşılık durumu görülebilir.
| Durum | Özellikleri |
|---|---|
| Yalancı İçe Şaşılık | Basık burun kökü, epikantal deri kıvrımları veya gözlerin birbirine yakın olması nedeniyle gözlerin içe kayıyor gibi görünmesidir. |
| Yalancı Dışa Şaşılık | Gözler arası mesafenin fazla olması veya gözlerin öne çıkık olması nedeniyle oluşur. |
| Gerçek Şaşılık | Kas dengesizliğine bağlı, uzman muayenesi ile tespit edilen gerçek kayma durumudur. |
Şaşılık Tipleri ve Tedavi Süreçleri
En sık rastlanan şaşılık türleri içe kayma ve dışa kayma olarak ikiye ayrılır.
1. İçe Kayma (Ezotropya)
Çocuklarda en sık görülen tiptir. Doğumdan sonraki ilk 6 ayda görülen (infantil) tipte, cerrahi müdahalenin 1 yaşına kadar yapılması önerilir.
- Akomodatif Tip: Hipermetropi ile ilişkilidir; gözlük kullanımıyla tamamen düzelebilir.
- Kısmi Akomodatif Tip: Gözlükle düzelmeyen kısım cerrahi ile tedavi edilir.
- Cerrahi Prensip: Gözü içe çeken kas zayıflatılır veya dışa çeken kas kuvvetlendirilir.
2. Dışa Kayma (Ekzotropya)
Ara sıra veya sürekli olabilir.
- Diverjans Fazlalığı: Uzağa bakarken kayma olmasıdır.
- Konverjans Yetmezliği: Yakına bakarken kayma olmasıdır.
- Tedavi: Miyopi ve astigmatizma düzeltilir, ortoptik tedaviler ve prizmalar kullanılır. Son aşamada cerrahiye başvurulur.
Şaşılık Ameliyatı Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Şaşılık cerrahisi genellikle genel anestezi altında yapılır. Ameliyatın temel amacı gözleri paralel konuma getirmektir.
- İyileşme Süreci: İyileşme hızlıdır, hasta birkaç gün içinde normal yaşantısına dönebilir.
- Başarı Oranı: İyileşme cevabına göre gerekirse tekrar ameliyat yapılabilir.
- Önemli Not: Ameliyat; gözlük kullanımının veya göz tembelliği tedavisinin bir alternatifi değildir. Ameliyat sonrası bu tedavilere devam edilmelidir.
Görme Tembelliği Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?
Görme tembelliği, bir gözün diğerine oranla daha az görmesi ve beynin bu zayıf görüntüyü ihmal etmesidir. Şaşılık, iki göz arasındaki numara farkı veya katarakt gibi durumlar buna neden olabilir.
- Erken Teşhis: 7-8 yaşına kadar tespit edilirse tedavisi mümkündür.
- Erişkin Dönem: Günümüz şartlarında erişkinlerde görme tembelliği tedavisi mümkün değildir. Bu nedenle erken müdahale hayati önem taşır.
