ŞAŞILIK NEDİR? TEDAVİSİ NASIL UYGULANIR?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Şaşılık Nedir? Gözlerde Paralellik Bozukluğu
Şaşılık, gözlerin paralelliğinin bozulması sonucunda her iki gözün farklı yönlere bakmasıyla karakterize bir görsel kusurdur. Bu durumda bir göz hedefe düz bakarken, diğeri içe, dışa, yukarı veya aşağı yöne kayabilir. Gözdeki bu kayma durumu daimi olabileceği gibi, belirli aralıklarla da ortaya çıkabilir. Bazı vakalarda kayan göz düzleşirken diğer gözde kayma meydana gelebilir.
Şaşılık, özellikle çocuklar arasında yaygın görülmekle birlikte hayatın ilerleyen dönemlerinde de oluşabilmektedir. Kadın ve erkeklerde görülme oranı eşit olan bu durum, genetik geçiş özelliği gösterebilir. Ancak şaşılığı olan birçok hastanın ailesinde benzer bir öyküye rastlanmayabileceği de unutulmamalıdır.
Gözlerin Birlikte Çalışma Mekanizması ve Derinlik Algısı
Normal görme sürecinde her iki göz aynı noktaya odaklanır ve beyin, bu iki farklı açıyı birleştirerek üç boyutlu bir görüntü oluşturur. Bu mekanizma bize derinlik algısı kazandırır. Şaşılık durumunda ise beyne iki farklı resim gönderilir. Çocuklarda beyin, karmaşayı önlemek için kayan gözden gelen görüntüyü ihmal eder ve sadece düz bakan gözün görüntüsünü algılar. Bu durum derinlik algısının kaybına yol açar. Erişkinlerde ise beyin her iki gözden gelen görüntüyü algılamaya alıştığı için kayan gözü ihmal edemez ve genellikle çift görme şikayeti oluşur.
Göz Tembelliği (Ambliyopi) ve Tedavi Süreçleri
Çocukluk döneminde gözlerin paralel olması, sağlıklı bir görme gelişimi için kritiktir. Şaşılığı olan çocukların yaklaşık yarısında göz tembelliği gelişir. Beyin, zayıf olan gözden gelen sinyalleri ihmal ederek sadece baskın gözü kullanır. Göz tembelliği tedavisi ne kadar erken başlarsa başarı oranı o kadar yüksek olur. Bu nedenle çocukların bebeklikten itibaren yılda en az bir kez göz muayenesi olması hayati önem taşır.
Göz Tembelliği Tedavi Yöntemleri
| Yöntem | Uygulama Şekli |
|---|---|
| Kapama Tedavisi | Sağlıklı göz kapatılarak tembel gözün çalışması sağlanır. |
| CAM Tedavisi | Özel cihazlarla, dönen çizgiler üzerinde boyama ve bulmaca aktivitelerini içerir (Min. 20 seans). |
| İlaç Tedavisi | Sağlam göze atropin damlatılarak diğer gözün çalışmaya zorlanmasıdır. |
| Monovizyon | Bilgisayar destekli sistemlerle uygulanan bir tedavi yöntemidir. |
Şaşılığın Nedenleri ve Risk Faktörleri
Göz hareketleri, her bir göz küresine bağlı olan altı adet kas tarafından kontrol edilir. Bu kasların uyum içinde çalışması, gözlerin hedefe odaklanmasını sağlar. Bu dengenin bozulması şaşılığa yol açar. Şaşılığa neden olabilen diğer faktörler şunlardır:
- Görme bozuklukları ve katarakt,
- Serebral palsi (doğumda oksijensiz kalma),
- Down sendromu ve Hidrosefali,
- Beyin tümörleri ve göz yaralanmaları.
Şaşılık Belirtileri ve Tanı Yöntemleri
Şaşılığın en temel belirtisi, gözlerin aynı eksende olmamasıdır. Ayrıca çocukların güneşte bir gözlerini kapatması veya net görmek için başlarını eğmeleri önemli işaretlerdir. Tanı, kapsamlı bir göz muayenesi ile konur.
Bebeklerde burun kökünün geniş olması nedeniyle oluşan yalancı şaşılık (pseudostrabismus), gerçek şaşılık ile karıştırılmamalıdır. Yalancı şaşılık çocuk büyüdükçe düzelirken, gerçek şaşılıkta iyileşme görülmez. Uzman bir hekim bu ayrımı kolaylıkla yapabilir.
Şaşılık Tedavisi ve Cerrahi Müdahale
Şaşılık tedavisinde temel amaç; görmeyi korumak, gözleri paralelleştirmek ve iki gözle tek görmeyi (derinlik algısı) sağlamaktır. Tedavi planı hastanın durumuna göre gözlük, kapama veya cerrahi müdahale şeklinde belirlenir.
Şaşılık Cerrahisi Hakkında Bilinmesi Gerekenler
- Cerrahi Teknik: Göz küresi yerinden çıkarılmaz; gözün beyaz zarında küçük bir kesi yapılarak kaslara müdahale edilir.
- Anestezi: Çocuklarda genel anestezi, erişkinlerde ise lokal anestezi tercih edilir.
- İyileşme Süreci: İyileşme hızlıdır; hastalar birkaç gün içinde günlük rutinlerine dönebilirler.
- Zamanlama: Sabit şaşılığı olan çocuklarda, okul öncesi dönemde yapılan cerrahi daha başarılı sonuçlar verir.
Botulismus Toksini (Enjeksiyon) Uygulaması
Bazı vakalarda kasın etkisini azaltmak için botulismus toksini enjekte edilebilir. Bu yöntemle karşı kasın daha aktif çalışması hedeflenir. Etkisi 5-10 hafta içinde geçse de bazı hastalarda kalıcı düzelme sağlayabilir. Ancak cerrahi kadar kesin bir çözüm sunmayabilir ve tekrarı gerekebilir.
Op. Dr. Ahmet UMAY
Kaynak: Karşıyaka Göz Hastanesi Neşriyat / Dr. Ö. Seymenoğlu 2010; Şaşılık’da Literatür İncelemeleri / Dr. W. Boston William / UK 2000
