SAĞLIKLI SINIR KOYMA
Çocuklar doğdukları andan itibaren çevrelerindeki toplumun ve ailenin kurallarını
anlamaya, kendilerinden neyin beklendiğini bilmeye ihtiyaç duyarlar. Böylelikle nerede nasıl
davranacaklarının, ne kadar ileriye gidebileceklerini belirlerler. Yetişkin tarafından koyulan
belirgin sınırlar çocukların kendilerini rahat ve güvende hissetmelerini sağlar. Sınır koyma,
pek çok ebeveyn için farklı yöntemlere başvurularak uygulanan fakat genellikle zorlanılan bir
süreç olmaktadır. Kural koymadan farklı olarak çocuğun bulunduğu ortamı kestirilebilir ve
güvenli kılan pozitif disiplin sürecinin bir parçasıdır. Çocuk dünyayı anlamlandırmaya ilişkin
keşif ve öğrenme sürecinde, çevresindeki yetişkinleri test etme girişiminde bulunur. Normal
gelişimin bir parçası olan bu sürecin akıbeti, yetişkinlerin tutumlarına bağlı olarak belirlenir.
Aşırı kontrolcü, kontrolsüz (gevşek) ve tutarsız sınırlar çocuğun sağlıklı deneme ve keşif
sürecini engeller, öğrenme fırsatlarını azaltır ve aşırı test etme girişimine neden olur.
Kısa ve Net İfadeler Kullanmak
0-6 yaş döneminde çocuklar, bilişsel olgunluk kapasiteleri gereği, yetişkinler tarafından
yapılan uzun açıklamaları anlamlandırmakta zorlanırlar. Çocuktan beklenilen davranışa ilişkin
başvurulan ikna etmeye yönelik çabalar, söylemi karmaşıklaştırarak mesajın sağlıklı bir
şekilde karşıya ulaşamamasına neden olabilir. Bu bağlamda çocuktan istenen/istenmeyen
davranış, çocuğun gelişimine uygun olarak açık ve anlaşılır şekilde tanımlanmalıdır. Ayrıca
kısa ve net ifadelerin kullanımı, ebeveynin kararlı duruşuna işaret ederek çocuğun uyumunu
kolaylaştırmada önemli rol oynar:
"Oyununa mutfaktaki işim bittikten sonra katılabilirim."
"Yemeğimizi hep birlikte masada yiyeceğiz."
Tutarlılık ve Kararlılık
Çocuğun kabulünü kolaylaştıran bir diğer etmen, yetişkin tarafından belirlenen sınırların,
her koşulda tutarlılıkla uygulanmasıdır. Örneğin; çocuğun izleyebileceği ekran süresinin
belirlenmesinde çocuğun talepleri üzerine zaman aşımına gitmek, çocuğun kuralı
içselleştirmesini zorlaştırarak taleplerinin sürmesine neden olur. Yeterince kararlı olunduğu
mesajının iletilmesi için, kurala ilişkin söylemin davranışla pekişmesi gerekir. Çocuğun
belirlenen süreyi uzatabildiğini görmesi, ebeveynin sınırlarının esnetilebilir olduğu mesajını
çocuğa ulaştırır. Bu noktada başta belirlenen kurala işaret ederek, gerekiyorsa eyleme
geçilmesi gerekebilir.
"Çizgi film izleme sürenle ilgili bir anlaşma yapmıştık. Bu sürenin dolduğunu görüyorum.
Lütfen televizyonu kapat. Eğer ihtiyacın varsa ben yardımcı olabilirim."
Ebeveynin kendi içinde gösterdiği tutarlılık kadar, iki ebeveyn arasındaki tutum birliği de
oldukça önemlidir. Ortak dil kullanımıyla oluşan sağlıklı sınırlar, çocuk için güvenli ve
kestirilebilir bir dünyanın hazırlayıcısıdır. Ebeveynlerin birbirleriyle çelişen tutumları çocukta
kafa karışıklığı yaratarak test etme girişimlerinin sürmesine ve güvensiz bir ortamın neden
olduğu kaygılı bir iç dünyanın oluşmasına neden olabilir.
Uygun Alternatifleri Sunmak
Çocuğun tercihine sunulacak uygun alternatiflerin belirlenmesi, çocuğun kontrolün
kendisinde olduğunu hissetmesini sağlayarak ebeveynle iş birliğine gitmesini kolaylaştırır.
Çocuk böylelikle, ebeveynin belirlediği güvenli alanda, kendi tercihini yapabileceği sınırlı bir
özgürlüğe sahip olmuş olur. Bu durum benlik gelişimi yönündeki önemli aşamalardan birini
oluşturduğu gibi, ebeveyn-çocuk arasında güç savaşlarının oluşmasının, dolayısıyla ilişkinin
zedelenmesinin önüne geçer.
"Duvarı boyamak istediğini görüyorum. Duvar boyamak için uygun değil. Bu kağıtları
boyayabilirsin." vb.
