Panik bozukluk ve panik atak

Panik Atak Nedir? Belirtileri ve Özellikleri

Panik atak, beklenmedik bir anda ortaya çıkan; çarpıntı, terleme ve kalp atışında hızlanma gibi yoğun bedensel belirtilerin yanı sıra ölüm korkusu, kontrolünü kaybetme veya delirme endişesinin eşlik ettiği bir kaygı nöbetidir. Bu süreçte bireyler nefes almakta güçlük çekebilir, baş dönmesi, bayılma hissi, uyuşma ve karıncalanma gibi fiziksel semptomlar yaşayabilirler. Bu belirtilerin tamamı her bireyde aynı anda görülmemekle birlikte, atak sırasında ortamdan kaçma veya uzaklaşma isteği oldukça yoğundur.

Panik atak belirtileri aniden başlar ve genellikle on dakika içerisinde en şiddetli seviyesine ulaşır. Nöbetlerin süresi kişiden kişiye farklılık göstererek 15-20 dakika sürebileceği gibi, bazen bir saati aşan sürelerde de tamamlanabilir. Bu yoğun deneyim, birçok insan tarafından hayatlarındaki en kötü tecrübe olarak tanımlanmaktadır.

Panik Atak Türleri

Panik ataklar, nöbetin başlangıç zamanı ve tetikleyicilerle olan ilişkisine göre iki ana grupta incelenmektedir:

• Beklenmedik Panik Atakları: Nöbetin başlangıcı, o an yaşanılan durumdan tamamen bağımsızdır.
• Durumsal Panik Atakları: Belirli bir durumun içinde veya o durumun yaşanacağı düşünüldüğünde ortaya çıkar. Sosyal fobi ve basit fobilerde sıkça görülür.

Önemli bir detay olarak; panik atak tek başına bir hastalık değil, panik bozukluk, sosyal fobi, özgül fobi ve travma sonrası stres bozukluğu gibi mental rahatsızlıkların içinde yer alan bir belirtidir.

Panik Bozukluk Nedir?

Panik bozukluk, tekrarlayıcı ve ani panik ataklar üzerine kurulu ruhsal bir rahatsızlıktır. Bu rahatsızlıkta birey, atakların tekrar edeceği yönünde sürekli bir kaygı (beklenti anksiyetesi) yaşar. Kalp krizi geçirip ölme inancıyla beslenen bu süreç, kişinin günlük hayatında çeşitli kaçınma davranışları geliştirmesine neden olur.

Panik bozukluğu olan kişiler genellikle aşağıdaki fiziksel şikâyetlerle sağlık kuruluşlarına başvururlar:

Panik Bozukluğun Kuramsal Nedenleri

Panik bozukluğun ortaya çıkış nedenleri farklı psikolojik kuramlar tarafından şu şekilde açıklanmaktadır:

Psikanalitik Kuram

Bu yaklaşıma göre panik bozukluk, çocukluk dönemindeki ebeveyn ayrılığı ve aşırı koruyucu anne-baba tutumlarından kaynaklanan bağımlılık-bağımsızlık çatışmalarına dayanır. Bireyler; bastırma, yer değiştirme, kaçınma ve sembolizasyon gibi savunma mekanizmalarını kullanırlar. Ciddi hastalıklar, iş kaybı veya ölüm gibi yaşam olayları bu süreci tetikleyebilir.

Bilişsel Davranışçı Kuram

Bu kurama göre rahatsızlık, bedensel duyumların katastrofik (felaketleştirici) biçimde yanlış yorumlanmasıyla oluşur. Kişi, normal bir nefes darlığını veya kalp çarpıntısını ölümcül bir tehlike olarak algılar. Atak olmadığı zamanlarda bile vücudunu sürekli kontrol ederek yeni bir belirti araması, anksiyetenin artmasına ve kısır bir döngüye girilmesine sebep olur.

Panik Bozukluk Nasıl Başlar ve İlerler?

Süreç genellikle sebepsiz bir göğüs ağrısı, terleme ve ölüm korkusu ile başlar. İlk atakta kişi kalp krizi geçirdiğini düşünerek acil servise başvurur. Yapılan tetkiklerde fiziksel bir sorun bulunamadığında durum genellikle "stres" olarak adlandırılır. Ancak bir süre sonra daha şiddetli bir atakla karşılaşılması, kişide kalıcı bir huzursuzluk başlatır.

Bu aşamadan sonra birey, bir sonraki atağın ne zaman geleceğini düşünmekten günlük rutinlerini gerçekleştiremez hale gelir. Kendi kendine önlemler almaya çalışırken, bir daha asla iyileşemeyeceği yönünde karamsar düşüncelere kapılabilir.

Panik Bozukluğun Tedavisi

Sanılanın aksine panik bozukluk tedavisi mümkün olan bir rahatsızlıktır. Tedavi sürecinde uygulanan psikoterapi yöntemleri ile kişinin yanlış bilgi işleme süreçlerinin düzeltilmesi hedeflenir. Terapi sayesinde birey, bedensel belirtilerle korkmadan baş edebilmeyi ve bu semptomları doğru anlamlandırmayı öğrenir.

Psk. Gonca BAĞLAR