Kekemelik nedir? Yaygınlığı Nedir? Terapiyle Düzelmesi Mümkün müdür?

Kekemelik Nedir? Tanımı ve Temel Özellikleri

Kekemelik, konuşma sırasında ses, hece ve sözcük tekrarları, uzatmalar ve bloklar şeklinde kendini gösteren bir akıcılık bozukluğu olarak tanımlanmaktadır. Bu durum, konuşma esnasında nefes alma, sesleme ve sesletim koordinasyonunun istemli olarak yönlendirilememesi sonucu oluşan nöromotor bozulmalardan kaynaklanır. Bireyde istemsiz ses uzatmaları, takılmalar veya bu belirtilerin kombinasyonları gözlenebilir.

Kekemeliğin Nedenleri: Psikolojik mi, Biyolojik mi?

Toplumda yaygın olan inanışın aksine kekemelik, sadece psikolojik sorunların veya travmaların bir sonucu değildir. Kekemeliğin çıkış kaynağı nörolojik ve biyolojik temellere dayanmaktadır; korku, kaygı veya travmatik deneyimler ise bu durumu tetikleyen unsurlar olabilir. Kendi başına bir konuşma bozukluğu olan kekemelik, ilerleyen süreçlerde bireylerde çeşitli psikososyal sorunların oluşmasına zemin hazırlayabilmektedir.

Kekemeliğin ortaya çıkışında tek bir neden üzerinde durulmasa da yapılan araştırmalar şu faktörleri öne çıkarmaktadır:

• Genetik Etkiler: Kekemeliği olan bireylerin yaklaşık %50'sinde kanıtlanmış genetik faktörler bulunmaktadır.
• Fizyolojik Faktörler: Çocuklukta başlayan tipik kekemelik vakaları belirgin fizyolojik unsurlar barındırır.
• Öğrenilmiş Davranışlar: Bazı fiziksel hareketlerin (ayak vurma, göz kırpma) kekemeliğe yardımcı olacağı düşünülerek alışkanlık haline getirilmesi.

Kekemelik Belirtileri ve Akıcılık Bozuklukları

Konuşma sürecinde normalden farklı bir hız ve ritim gözlenmesi, akıcılığın kesintiye uğramasına neden olur. ASHA (2003) verilerine göre bu sürece aşırı gerginlik ve çabalama davranışları eşlik edebilir. Konuşma akışındaki duraklamalar genellikle şu üç şekilde gerçekleşir:

İkincil Davranışlar: Kaçma ve Kaçınma

Kekemelikle birlikte bireylerde öğrenilmiş bazı ikincil davranışlar gözlemlenir. Bu davranışlar genellikle iki ana grupta incelenir:

1. Kaçma Davranışları: Takılma anında bireyin bu durumdan kurtulmak için yaptığı göz kırpma, kafa sallama veya "ııı" gibi sesler ekleme çabalarıdır.
2. Kaçınma Davranışları: Bireyin takılacağını hissettiği anlarda yaşadığı olumsuz deneyimleri hatırlayarak geliştirdiği stratejilerdir. Sözcük değiştirme veya konuşmaya başlamadan önce belirli fiziksel hareketler yapma bu kapsama girer.

Kekemeliğin Yaygınlığı ve Sosyal Etkileri

Araştırmalar, toplumun yaklaşık %1'inin hayatının bir döneminde kekemelik yaşadığını göstermektedir. Bu oran, Türkiye'de yaklaşık 700.000 kekemelik vakası olduğunu düşündürmektedir. Kekemelik genellikle 2-6 yaş arasında ortaya çıkmakta ve en çok 3-5 yaş döneminde fark edilmektedir.

Çocukluk döneminde görülen kekemeliğin %80'i kendiliğinden düzelirken, %1'lik bir kesim kekelemeye devam etmektedir. Bu süreç bireylerde; sosyal anksiyete, özgüven kaybı, içe kapanıklık ve akademik/iş hayatında başarısızlık gibi ciddi sorunlara yol açabilmektedir.

Kekemelik Terapisi ve İyileşme Süreci

Kekemeliğin kendiliğinden düzelmesi nadir görülen bir durumdur. Dil ve konuşma terapisi yaklaşımları, takılma ve blokları kontrol altına alarak akıcı konuşmayı sağlamayı hedefler. Terapi süreci şu aşamalardan oluşur:

• Değerlendirme ve farkındalık oluşturma
• Terapi uygulamaları
• Edinilen alışkanlıkların sosyal ortamlara aktarılması

Türkiye'de "iyileşme garantisi" veren bazı merkezlerin sunduğu kısa dönemli programlara uzmanlar şüpheyle yaklaşmaktadır. Kalıcı bir gelişim için, dil ve konuşma bozuklukları eğitimi almış uzmanlar tarafından yürütülen bireysel veya grup terapileri tercih edilmelidir.

---

KAYNAKÇA

• Guitar, B. (2006). Stuttering, An Integrated Approach to Its Nature and Treatment.
• Topbaş, S., Konrot, A., Ege, P. (2002). Dil ve Konuşma Terapistliği: Türkiye’de Gelişmekte Olan Bir Alan.
• Konrot, A. (2007). İletişim, Dil ve Konuşma Bozuklukları.
• Avcı, A. ve ark. (2002). Çocuklarda Kekemelik: Karşılaştırmalı Bir İzleme Çalışması.

Engin OLGUN
Dil ve Konuşma Bozuklukları Uzmanı