PANİK BOZUKLUK NEDİR? TANISI NASILDIR?

Panik Bozukluk ve Panik Atak Nedir?

Panik bozukluk, bireyin yaşam kalitesini ciddi oranda etkileyen ve beklenmedik anlarda ortaya çıkan yoğun kaygı ataklarıyla karakterize bir durumdur. Bu bozukluk kapsamında görülen panik ataklar, bazen agorafobi ile birlikte seyredebilirken bazen de agorafobi olmaksızın meydana gelebilir. Öte yandan, agorafobi durumu nadiren de olsa herhangi bir panik atak öyküsü bulunmadan da gelişebilmektedir.

DSM-IV Panik Atak Tanı Ölçütleri

Bir durumun klinik olarak panik atak sayılabilmesi için belirli kriterlerin karşılanması gerekir. DSM-IV tanı ölçütlerine göre; aşağıda listelenen 13 fizyolojik veya bilişsel belirtiden en az dördünün aynı anda başlaması ve bu belirtilerin 10 dakika içinde en yüksek düzeye ulaşması beklenir. Bu süreç, bireyde yoğun bir korku ve rahatsızlık hissi uyandırır.

Panik Atak Belirtileri Listesi

1. Çarpıntı, kalp atımlarını duyumsama veya kalp hızında artış.
2. Terleme.
3. Titreme veya sarsılma hissi.
4. Nefes darlığı ya da boğuluyor gibi olma duyumları.
5. Soluğun kesilmesi.
6. Göğüs ağrısı veya göğüste sıkıntı hissi.
7. Bulantı ya da karın ağrısı.
8. Baş dönmesi, sersemlik, düşecekmiş veya bayılacakmış gibi olma.
9. Derealizasyon (gerçekdışılık duyguları) veya depersonalizasyon (benliğinden ayrılmış olma).
10. Kontrolünü kaybetme veya çıldırma korkusu.
11. Ölüm korkusu.
12. Paresteziler (uyuşma veya karıncalanma duyumları).
13. Üşüme, ürperme veya ateş basmaları.

Agorafobi ve Kaçınma Davranışları

Agorafobi, panik benzeri semptomların gelişmesi durumunda yardım almanın zor olabileceği veya kaçmanın mümkün olmayacağı yerlerde bulunmaya karşı duyulan yoğun anksiyetedir. Bu durumdaki bireyler, kendilerini güvende hissetmedikleri alanlardan kaçınma eğilimi gösterirler. Agorafobik korkular arasında özellikle tek başına evin dışında olma, kalabalık ortamlarda bulunma, sırada bekleme, köprü üzerinde olma ve toplu taşıma araçlarıyla seyahat etme yer almaktadır.

Çocuk ve Ergenlerde Panik Bozukluk

Panik bozukluğun temel belirtisi olan ataklar, çocuk ve ergenlerde diğer anksiyete bozukluklarına kıyasla daha nadir görülür. Bu ataklar öncesinde genellikle gerçek bir tehdit veya tehlike bulunmaz. Ancak atak sırasında yaşanan kalp krizi geçirme, boğulma veya kontrolü kaybetme gibi düşünceler, çocukta yoğun bir ölüm korkusu ve delirme endişesi yaratabilir.

Çocuklar bazen yaşadıkları bu fiziksel belirtileri dışsal olaylara bağlama eğilimindedirler. Örneğin, bir çocuk çarpıntısını arkadaşıyla ettiği kavgaya dayandırabilir. Ergenlik öncesi dönemde bilişsel belirtiler daha az rapor edilirken, en sık görülen durum sinema veya doğum günü kutlamaları gibi kalabalık yerlerden kaçınma davranışıdır.

Yaygınlık ve Risk Faktörleri

Panik bozukluk genellikle geç ergenlik dönemi ve 30'lu yaşlarda ortaya çıkar; toplumdaki genel yaygınlığı ise %1.5 ile %3 arasındadır. İstatistiksel verilere göre bu bozukluk, kız çocuklarında erkeklere oranla 2-3 kat daha sık görülmektedir. Panik bozukluğu olan yetişkinlerin çocukluk dönemlerinde ayrılık kaygısı veya sosyal kaygı gibi sorunlar yaşamış olması muhtemeldir.

Eşlik Eden Bozukluklar ve Tedavi Süreci

Panik bozukluğu tanısı alan çocuk ve ergenlerin %90'ında ek bir ruhsal bozukluk mevcuttur. Bunlar arasında ayrılma anksiyetesi, sosyal fobi, yaygın anksiyete ve depresyon önde gelmektedir. Bu durum, tedavi sürecinin kapsamlı bir şekilde planlanmasını zorunlu kılar.

Sonuç olarak, panik bozukluk tedaviye iyi yanıt veren bir rahatsızlıktır. Ancak klinik gözlemler, tedavi başarısına rağmen nükslerin (tekrarlama) ve kronikleşme eğiliminin oldukça sık görüldüğünü ortaya koymaktadır. Bu nedenle, uzman kontrolünde sürdürülen uzun vadeli takip ve tedavi protokolleri büyük önem taşımaktadır.