Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu

Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu: Temel Kavramlar ve Tanımlar

Obsesif-kompulsif kişilik bozukluğu, bireyin yaşam kalitesini ve sosyal ilişkilerini etkileyen iki temel tutum altında incelenmektedir. Bu durumun ilk ayağını oluşturan obsesyon, durdurulamaz ve yineleyici düşünceler örüntüsünü ifade ederken; bu örüntüye sahip bireylere obsesif denir.

Sürecin ikinci ayağı olan kompulsiyon ise stres yönetiminde güçlük çekmeye bağlı olarak gelişen, durdurulamaz ve yineleyici davranış örüntüleridir. Bu davranışları sergileyen bireyler ise kompulsif olarak tanımlanır. Bu kişilik yapısında mükemmelliyetçi tutum, aşırı düzen isteği ve esneklikten uzak bir yaklaşım başat özelliklerdir.

Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğunun Belirgin Özellikleri

Bu bozukluğa sahip bireylerde hem kendilerini hem de bulundukları koşulları kontrol altında tutma isteği baskındır. Bu istek sıklıkla inatçılığa varan bir ısrarcılık ve tekrar eden ritüel davranışlar ile kendini gösterir.

Bireylerin sosyal ilişkilerinde yaşadığı temel zorluklar şunlardır:

• Kendi ritüellerine ve dünyalarına odaklanma nedeniyle iletişim güçlüğ&uuml yaşarlar.
• Kurallar ve işlemler konusunda son derece katı ve tavizsiz bir tutum sergilerler.
• Bilinçdışı dürtüleri ile dışa vurdukları davranışlar arasındaki uyumsuzluğu fark edemezler.
• Öz-değerlendirme yapmaktan kaçınabilir ve bu yetiden yoksun kalabilirler.

DSM-5 Tanı Kriterleri: 8 Temel Madde

DSM-5 kriterlerine göre, aşağıda belirtilen 8 maddeden en az 4'ünün süreklilik arz eden bir örüntüyle görülmesi tanı için belirleyicidir. Bu maddeler genel olarak esneklik, açıklık ve verimlilik pahasına düzenlilik ve kontrol üzerine aşırı kafa yormayı içerir:

1. Etkinliğin asıl amacını unutturacak derecede ayrıntılar, kurallar, listeler ve program yapma ile uğraşma.
2. İşin bitirilmesini engelleyen bir mükemmeliyetçilik (katı ölçüler nedeniyle tasarıyı tamamlayamama).
3. Sosyal ilişkileri ve boş zamanları ihmal edecek derecede kendini işe veya üretkenliğe adama.
4. Ahlak, doğruluk ve değerler konusunda vicdanın sesini aşırı dinleme ve esneklik göstermeme.
5. Özel bir değeri olmasa dahi eskimiş veya değersiz eşyaları elden çıkartamama.
6. İşlerin tam olarak kendi istediği gibi yapılacağını garanti edemedikçe görev dağılımı yapmaktan kaçınma.
7. Parayı gelecekteki felaketler için biriktirilmesi gereken bir araç olarak görüp hem kendine hem başkalarına karşı cimri davranma.
8. Genel tutumlarda katı ve inatçı olma.

Sosyal İlişkiler ve Davranışsal Motivasyonlar

Obsesif-kompulsif bireyler, toplumsal statüye büyük önem vererek belirgin bir alt-üst ilişkisi kurarlar. Kendinden üst gördüklerine karşı pozitif, alt gördüklerine karşı ise negatif bir tutum sergileyebilirler. Duygusal davranışları genellikle "bayağı" görme eğilimindedirler.

Bu bireylerin davranışlarını harekete geçiren temel güç, toplumsal dışlanma korkusudur. Kabul görmeyeceklerine ve kurallara uymadıkları takdirde cezalandırılacaklarına dair yoğun bir kaygılı düşünce yapısına sahiptirler.