Kaygı Bozuklukları

Kaygı Bozuklukları: Tanımı ve Temel Özellikleri

Kaygı, geleceğe yönelik bir tehdit algısından kaynaklanan endişelerin tetiklediği olumsuz bir duygu durumudur. Bu duygu kontrol edilemez bir boyuta ulaştığında, gerçek bir tehdit unsuru bulunmayan veya riskin abartıldığı durumlarda ortaya çıktığında bir duygudurum bozukluğu olarak kabul edilir. Kişinin günlük işlevselliğini ve yaşam kalitesini doğrudan olumsuz etkileyen bu durum, farklı türlerde kendini gösterebilir.

Ayrılma Kaygısı Bozukluğu

Ayrılma kaygısı bozukluğu, bireyin duygusal bağ kurduğu kişilerden uzaklaşma düşüncesine karşı geliştirdiği aşırı endişe halidir. Bu bozukluğa sahip kişiler, bağlandıkları insanların öleceği, onları terk edeceği veya başlarına kötü bir olay geleceği düşüncesiyle yoğun bir korku yaşarlar. Bu nedenle gün içerisinde sevdiklerinden ayrılmak istemezler; ayrılık durumunda ise kaygı düzeyinde belirgin bir artış gözlemlenir.

Sosyal Kaygı Bozukluğu

Bireyin, başkaları tarafından performans değerlendirmesine maruz kalabileceği ortamlarda hissettiği yoğun endişeye sosyal kaygı bozukluğu denir. Topluluk önünde bir eylem gerçekleştirirken duyulan bu kaygı, kişinin kendi endişesinin başkaları tarafından fark edilmesi korkusuyla daha da derinleşir. Sonuç olarak kişi, değerlendirilme ihtimali olan sosyal ortamlardan kaçınmaya başlar ve bu durum sosyal hayatını kısıtlar.

Panik Bozukluk

Panik bozukluk, en temel belirtileri "panik atak" ve bu atağın tekrarlanmasına yönelik duyulan "beklenti kaygısı" olan bir rahatsızlıktır. Panik atak geçirme korkusu yaşayan bireyler, bu durumun tetiklenebileceği ortamlardan kaçınma eğilimi gösterirler. Panik atak sırasında görülen yaygın belirtiler aşağıda tabloda özetlenmiştir:

Hastalık Kaygısı Bozukluğu

Kişinin sürekli olarak ciddi bir hastalığa yakalandığı veya yakalanacağı yönündeki yoğun endişesi hastalık kaygısı bozukluğu olarak adlandırılır. Bu tabloda, bireyin şikayetçi olduğu bedensel belirtiler ya hiç yoktur ya da klinik olarak önemsenmeyecek kadar azdır. Buna rağmen kişi, sağlığını korumak amacıyla abartılı bir çaba sarf eder ve vücudunu sürekli kontrol altında tutmaya çalışır.

Yaygın Kaygı Bozukluğu

Yaygın kaygı bozukluğu, diğer türlerin aksine belirli bir durumla sınırlı kalmayıp hayatın geneline yayılan bir endişe halidir. Bu bozukluğa sahip bireyler; iş, okul, sağlık, ilişkiler ve toplu taşıma kullanımı gibi pek çok farklı alanda sürekli bir kaygı hali yaşarlar. Gün boyu süren bu yüksek kaygı seviyesine şu belirtiler eşlik edebilir:

• Çabuk yorulma ve enerji düşüklüğü
• Odaklanma güçlüğü ve dikkat dağınıklığı
• Kolay kızma ve tahammülsüzlük
• Kas gerginliği ve fiziksel ağrılar
• Uyku bozuklukları

Özgül Fobiler

Özgül fobiler, belirli bir nesne veya durum karşısında duyulan, mantıklı bir temeli olmayan aşırı korku ve kaygı durumudur. Kişi, korku nesnesiyle karşılaştığında veya karşılaşma ihtimali doğduğunda yoğun bir kaçınma davranışı sergiler. En yaygın özgül fobi örnekleri şunlardır:

1. Uçağa binme korkusu
2. Yükseklik korkusu
3. Hayvanlara karşı duyulan aşırı korku
4. İğne yapılması veya tıbbi müdahale korkusu