Çocuğum çok dikkatsiz ve hiperaktif : dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ( dehb )

DEHB Olan Çocuklara Yaklaşım: Sabır ve Doğru Stratejinin Önemi

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuklar, zaman zaman yetişkinlerin sabır sınırlarını zorlayabilen bir yapıya sahip olabilirler. Ancak bu aktif yapının altında yatan sevimli kişiliklere ulaşmak, doğru bir iletişim yöntemiyle mümkündür. Ebeveynlerin çoğu zaman çocuklarına nasıl davranmaları gerektiği konusunda tereddüt yaşadıkları ve kendilerini yetersiz hissettikleri görülmektedir.

Bu rehberde, DEHB olan çocuğunuzun gereksinimlerini anlamanıza ve bu ihtiyaçlara en doğru şekilde nasıl yanıt verebileceğinize dair profesyonel yaklaşımlar sunulacaktır. Unutulmamalıdır ki; yaşanan zorluklar kötü ebeveynlikten değil, çocuğun nörolojik yapısından kaynaklanmaktadır.

DEHB Olan Çocukların Davranışsal Özellikleri

DEHB olan çocuklar, biyolojik yapıları gereği akranlarından farklı davranış modelleri sergilerler. Bu durumun temelinde yatan bazı karakteristik özellikler şunlardır:

• Uzun dönemli hedeflere odaklanamazlar: Bu çocuklar anlık tatminlere odaklıdır ve dürtü kontrol sorunları yaşarlar.
• Tartışmalarda başarılıdırlar: Mantıklı bir diyalog kurmaya çalışan ebeveynler, DEHB olan çocukların güçlü savunma mekanizmaları karşısında genellikle başarısız olabilirler.
• Yönergeleri hatırlamakta zorlanırlar: Bu çocuklar bilerek yaramazlık yapmazlar; sadece dikkatlerini dağıtan dış uyaranlara karşı koyamazlar.

Örneğin; yedi yaşındaki bir çocuktan odasını toplayıp gelmesini istediğinizde bunu yapabilirken, on yaşındaki DEHB tanılı bir çocuk bu komutların sadece birini yerine getirebilir. Bu durum çocuğun elinde olmayan bir süreçtir.

İletişimde Tekli Yönerge Kullanımı

DEHB olan bir çocukla iletişim kurarken dikkat edilmesi gereken en kritik nokta, yönergelerin tek tek verilmesidir. Çocuk odasına giderken yolda gördüğü bir oyuncak nedeniyle asıl amacını unutabilir. Ebeveynin bu durumu fark edip sinirlenmesi, çocuk üzerinde olumsuz bir etki yaratır. Bu nedenle ebeveynlerin her zaman sabırlı ve anlayışlı bir tutum sergilemesi gerekmektedir.

Sosyal Çevreyi ve Okulu Bilgilendirme

Çocuğun gelişim süreci sadece evle sınırlı değildir. Bu nedenle durumun diğer paydaşlara açıklanması büyük önem taşır:

• Kardeşler: DEHB olan bir kardeşe sahip olmak zordur; kardeşlerin bu durum hakkında detaylıca bilgilendirilmesi gerekir.
• Akrabalar ve Arkadaşlar: Çevrenizdeki kişilerin anlayış düzeyine göre bilgi paylaşımı yapmalısınız. Destekleyici olmayan kişileri ikna etmek için aşırı enerji harcamaktan kaçınmalısınız.
• Okul ve Öğretmenler: Başarı için ev-okul-uzman üçgeninde tutarlı bir iş birliği şarttır. Öğretmenlerin bilgilendirilmesi, çocuğun akademik ve sosyal uyumunu kolaylaştırır.

Ebeveynler İçin 9 Kritik Uygulama Kuralı

DEHB olan çocukların davranışlarını denetleyebilmek için ailelerin aşağıdaki yöntemleri titizlikle uygulaması önerilir:

1. Kısa ve Öz Konuşun: Uzun tartışmalardan kaçının. Yorulduğunuzu hissettiğinizde konuşmayı sonlandırın.
2. Bağırmayın: Bağırmak dikkat dağıtır ve sorunu çözmez. Sakin, net ve kararlı bir ses tonuyla kuralları hatırlatın.
3. Basit İfadeler Kullanın: Karmaşık cümleler çocuğun dikkatinin dağılmasına neden olur. Mesajınızı en basit haliyle iletin.
4. Hızlı Hareket Edin: Olumsuz davranışları görmezden gelmek her zaman işe yaramaz; çocuk dikkatinizi çekmek için davranışın dozunu artırabilir.
5. "Neden" Sorusunu Sormayın: Dürtüsel davrandıkları için neden yaptıklarını kendileri de bilmeyebilirler. Bu soru onları yalana teşvik edebilir.
6. Tutarlı Sınırlar Oluşturun: Kurallar her gün aynı olmalıdır. Bir gün yasak olan bir durum ertesi gün serbest olmamalıdır.
7. Sorumluluk Bilinci Aşılayın: Davranışlarının kendi seçimi olduğunu ve sonuçlarına katlanmaları gerektiğini anlamalarına yardımcı olun.
8. Olumlu Özelliklere Odaklanın: Çocuğunuzun iyi yaptığı şeyleri fark edin ve bunları takdir ederek motivasyonunu artırın.
9. Ödül ve Ceza Prensiplerini Uygulayın: İstenilen davranışı pekiştirmek için doğru ödüllendirme yöntemlerini kullanın.

Pekiştireç Türleri ve Doğru Kullanımı

Davranış değişikliği oluşturmak için kullanılan pekiştireçler iki ana gruba ayrılır:

Önemli Not: Ödül verirken çocuğun hangi davranışı nedeniyle ödüllendirildiğini net bir şekilde belirtmelisiniz. "Çok iyi bir çocuksun" yerine, "Bugün oyuncaklarını arkadaşınla paylaşman çok hoştu, teşekkür ederim" demek, o davranışın kalıcı olmasını sağlar.