İNTİHAR DAVRANIŞI

Psikolojik Kriz ve İntihar Davranışının Temelleri

Psikolojik kriz, bireyin yaşam akışının aniden zorlu bir olayla kesintiye uğraması durumudur. Kişiler normal şartlarda bu tür krizlerle baş etmek için kendilerine özgü yöntemler geliştirseler de bazı durumlarda bu mekanizmalar yetersiz kalabilir. Bu yetersizlik hissi, bireyde derin bir umutsuzluk ve çaresizlik duygusuna yol açarak, yaşanan acıyı dindirmek için intiharı bir seçenek haline getirebilir.

İntihar, kişinin isteyerek kendi yaşamına son vermesi ve benliğine yönelik bir saldırganlık biçimidir. Psikiyatride birincil ölüm nedeni olarak kabul edilen bu durum, stresli yaşam koşullarına uyum sağlayamayan bireylerden ağır ruhsal rahatsızlığı olanlara kadar geniş bir yelpazede görülebilir. Temelindeki en güçlü inanç; yalnızlık, çaresizlik ve ümitsizlik gibi duyguların ancak ölümle son bulacağı düşüncesidir.

Toplumsal Bir Sağlık Sorunu Olarak İntihar

İntihar girişimleri sadece bireysel bir eylem değil, aynı zamanda aileleri, sosyal çevreleri ve tüm toplumu etkileyen ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), son yirmi yılda artış gösteren intihar davranışlarını acil müdahale edilmesi gereken bir alan olarak tanımlamaktadır. Bu eylemler bazen gerçek bir ölme arzusunu yansıtırken, bazen de çevreye yönelik bir yardım çağrısı niteliği taşıyabilir.

Bireyselleşen toplumlarda intihar bazen yanlış bir şekilde "kişisel bir hak" veya "normal bir olgu" gibi değerlendirilmektedir. Ancak stres altındaki bir bireyin sağlıklı değerlendirmeler yapamayacağı unutulmamalıdır. İnsanların ne zaman öleceğine kendisinin karar verebileceğini savunmak, toplumsal sorumluluktan kaçmak anlamına gelir. Oysaki bu kriz dönemlerinde bireye destek olunarak sunulacak pek çok çözüm yöntemi mevcuttur.

Sosyal Öğrenme ve Werther Sendromu

İntihar davranışlarının yayılmasında öğrenme ve taklit faktörü önemli bir rol oynamaktadır. Edebiyatta bir kahramanın intiharının yüceltilmesiyle başlayan Werther Sendromu, bu durumun en somut örneğidir. Benzer şekilde, medyanın intihar haberlerini ayrıntılı ve özendirici bir dille sunması, risk altındaki bireyler üzerinde olumsuz etkiler yaratmaktadır. Geçmişte yaşanan toplu intihar vakaları, bu davranışın taklit yoluyla artabileceğini kanıtlamaktadır.

İntihar Girişimi Olan Bir İnsana Nasıl Yaklaşılmalı?

İntihar sinyali veren bir bireye yapılacak ilk müdahale, ona duygusal olarak anlaşıldığını ve yalnız olmadığını hissettirmektir. Kişiyle yaşam arasında yeniden bağ kurmak temel amaç olmalıdır. Bu süreçte dikkat edilmesi gereken kritik noktalar şunlardır:

• Bireyi asla yalnız bırakmamak gerekir.
• İntihar düşünceleri hakkında doğrudan konuşmak, zihindeki olumsuz odakları dağıtabilir.
• Sessizlik ve yalnızlık, olumsuz düşüncelerin pekişmesine neden olur; bu yüzden iletişim kanalları açık tutulmalıdır.
• Mutlaka profesyonel bir psikolojik destek süreci başlatılmalıdır.

Psikoterapinin İntiharı Önlemedeki Temel İlkeleri

İntiharı önleme çalışmalarında psikoterapi, bireye sağladığı destekle en ön safta yer alır. Terapi sürecinde aile, arkadaş ve yakın çevre ile iş birliği yapılarak şu adımlar izlenir:

1. İntiharı düşündüren olayların ve rahatsızlıkların derinlemesine değerlendirilmesi yapılır.
2. Bireyin çıkış yolu bulmasını engelleyen düşünce hataları fark ettirilir.
3. Kişinin yaşadığı çaresizliğin gerçeklik derecesi analiz edilerek çözümün her zaman mümkün olduğu inancı aşılanır.
4. İntihar araçlarına (silah, ilaç vb.) erişim kontrol altına alınarak güvenlik sağlanır.

İntihar Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar

Toplumdaki yanlış inanışlar, sorunların çözümsüz olduğu algısını güçlendirerek riski artırabilir. Aşağıdaki tablo, bu konudaki gerçekleri ortaya koymaktadır:

Sonuç olarak; intihar, geçici bir psikolojik krizdir. Toplum bazında doğru bilgilendirme yapmak, risk gruplarıyla karşılaşan meslek gruplarını (öğretmen, polis, din adamı) eğitmek ve bireyleri doğru kanallara yönlendirmek hayat kurtarıcıdır. Unutulmamalıdır ki; gelen mesajları doğru değerlendirmek ve profesyonel destek almak, bu krizi aşmanın en güvenli yoludur.

Psikolog Gonca BAĞLAR