İkincil Travma
- İkincil travma, travmatik bir olaya doğrudan maruz kalmayan ancak mağdurla etkileşim kuran ruh sağlığı uzmanlarında görülen ve birincil travmaya benzer tepkiler doğuran bir durumdur.
- Kişisel travma geçmişi ve yetersiz eğitim gibi faktörler ikincil travma riskini artırırken; yeniden yaşama, kaçınma ve yoğun kaygı gibi belirtiler günlük hayatı zorlaştırabilir.
- Bu sendromla başa çıkmak için uzmanların öz bakım planlamaları yapması, farkındalık eğitimleri alması ve düzenli süpervizyon desteği kullanması hayati önem taşımaktadır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Travma ve İkincil Travma: Ruh Sağlığı Uzmanlarını Bekleyen Riskler
Bireylerin günlük hayatlarındaki olağan deneyimlerinin dışında kalan sarsıcı olaylara maruz kalması durumuna travma denir. Travmatik bir deneyim, zihinsel süreçlerde asimilasyon veya dissimilasyon aşamalarından geçerek işlenir. Bu süreçte yaşanan olayın kendisi kadar, bireyin bu olayı nasıl algıladığı da kritik bir öneme sahiptir.
Travmanın uzun dönemli olumsuz etkilerini minimize etmek adına, olaydan hemen sonra kişinin yaşadıklarını bir uzman veya benzer deneyime sahip kişilerle paylaşması en etkili girişimlerden biridir. Ancak travma sadece doğrudan maruz kalan kişiyi değil, bu kişiyle ilişkide olan veya ona yardım eden profesyonelleri de etkileyebilmektedir.
İkincil Travma Nedir ve Nasıl Oluşur?
İkincil travma, travmatik bir olaya doğrudan maruz kalmayan ancak bu olayı yaşayan kişiyle etkileşimde bulunan bireylerde görülen bir durumdur. Birincil maruziyette tehdit doğrudan kişinin kendisine yönelikken, ikincil maruziyette tehdit, etkileşim kurulan kişinin yaşadığı travmatik deneyimle ilişkilidir. Araştırmalar, her iki maruziyet türünde verilen tepkilerin birbirine oldukça benzediğini göstermektedir.
Özellikle yetersiz eğitimsel donanımla travmatik vakalarla çalışan ruh sağlığı uzmanları, bu süreçten ciddi şekilde etkilenebilir. Kişisel bir travma geçmişine sahip olmak, ikincil travmatik stres geliştirme riskini artıran önemli bir faktördür. Mesleki deneyim koruyucu bir etken olsa da, çok fazla travma mağduruyla çalışmak bu sendromun tetiklenmesine neden olabilir.
İkincil Travma Belirtileri Nelerdir?
İkincil travmaya maruz kalan bireyler, sanki olayı kendileri yaşamış gibi çeşitli psikolojik ve fizyolojik belirtiler gösterebilirler. Bu belirtiler bireyin günlük hayatını sürdürmesini zorlaştırabilir. Yaygın görülen ikincil travma belirtileri şunlardır:
- Yeniden yaşama ve travmatik anıların zihne davetsiz gelmesi,
- Artmış uyarılma ve sürekli tetikte olma hali,
- Travmayı hatırlatan durumlardan kaçınma,
- Yoğun kaygı ve yetersizlik hissi,
- Kişilik çözünmesi ve duygusal kopma.
İkincil Travmatik Stresle Başa Çıkma ve Korunma Yöntemleri
Bu sendromdan korunmak ve olumsuz etkileri yönetmek için literatürde üç temel aşamadan oluşan bir korunma planı önerilmektedir. Ruh sağlığı çalışanlarının eş duyum yorgunluğu ve ikincil travma belirtilerini erkenden tanıması, birincil düzeyde koruyucu bir adımdır.
| Aşama | Uygulama Yöntemi | Temel Hedef |
|---|---|---|
| 1. Aşama | Farkındalık çalışmaları ve öz bakım eğitimleri | Bireysel direnci artırmak |
| 2. Aşama | Destek grupları, süpervizyon ve konsültasyon | Mesleki paylaşım ve denetim |
| 3. Aşama | Bilinçlendirme ve bireysel terapi | Psikolojik sağlığı korumak |
Sonuç olarak, travma alanında çalışan uzmanların kendi sınırlarını bilmesi ve profesyonel destek mekanizmalarını aktif kullanması hayati önem taşır. Öz bakım planlamaları ve düzenli süpervizyon, ikincil travmanın yıkıcı etkilerine karşı en güçlü savunma araçlarıdır.
KAYNAKÇA
- Aker AT, Hamzaoğlu O, Boşgelmez Ş (2007) Kocaeli-Ruhsal Travma Kısa Tarama Ölçeğinin (Kocaeli-kısa) geçerliği. Düşünen Adam, 20:172-178.
- Zara A, İçöz Fj. Klinik Psikiyatri 2015;18:15-23
- Uzm. Psk. Damla KANKAYA
- Psk. Öğr. Sefa TEMURTAŞ
