Dünya sağlık örgütü, [T]ürkiye’ yi zika virüsü yönünden riskli ülkeler arasında ilan etti

Zika Virüsü Yayılımı: DSÖ’den 18 Ülke İçin Kritik Uyarı

Reuters tarafından aktarılan verilere göre Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), gerekli önlemlerin alınmaması durumunda Aedes sivrisineklerinin 18 farklı ülkede Zika virüsünü yayabileceğini duyurdu. Yapılan risk analizleri, virüsün yayılma potansiyelinin özellikle Akdeniz havzası ve çevresinde ciddi bir tehdit oluşturduğunu gösteriyor.

Zika Virüsü Riski Altındaki Ülkeler ve Türkiye’nin Durumu

DSÖ tarafından paylaşılan verilere göre, virüsün yayılma riskinin en yüksekten en düşüğe doğru sıralandığı 18 ülke şu şekildedir:

Listeye bakıldığında Türkiye, genel sıralamada 9. sırada yer alırken, büyük ölçekli ülkeler arasında 4. en yüksek riskli ülke konumunda bulunmaktadır.

Zika ve Dengue Humması Arasındaki Tehlikeli İlişki

Bilimsel araştırmalar, Zika virüsünün insan sağlığı üzerindeki etkilerinin sanılandan çok daha ağır olabileceğini ortaya koymaktadır. Özellikle Dengue (dang) humması antikorları ile Zika virüsü arasındaki etkileşim, virüsün üreme kabiliyetini ciddi oranda artırmaktadır.

Aedes aegypti türü sivrisinekler tarafından bulaştırılan bu iki virüs, bağışıklık sistemi üzerinde birlikte çalışmaktadır. Vücudun daha önce geçirilmiş bir dang enfeksiyonuna karşı ürettiği antikorlar, Zika virüsü ile karşılaştığında bağışıklık hücrelerine saldırarak virüsün kendini kopyalamasına yardımcı olmaktadır.

Antikor Bağılı Geliştirme (ADE) Mekanizması

Bu biyolojik süreç, bilim dünyasında Antikor Bağılı Geliştirme (ADE) olarak adlandırılmaktadır. Dang virüsünün dört farklı tipi bulunmakta ve bir tipe karşı geliştirilen antikorlar diğer tiplere karşı koruma sağlamamaktadır. Aksine, bu antikorlar ikinci bir enfeksiyon durumunda virüsün yayılımını hızlandırarak dang hemorajik ateşi gibi ölümcül tablolara yol açabilmektedir.

Zika virüsünün Latin Amerika’da neden daha şiddetli semptomlara, doğum defektlerine ve Guillain-Barré Sendromu (geçici felç) gibi komplikasyonlara yol açtığı bu mekanizma ile açıklanabilmektedir. Brezilya gibi bölgelerde nüfusun %90’ının dang antikoruna sahip olması, Zika’nın bu bölgelerdeki yıkıcı etkisini artırmaktadır.

Bağımsız Bilimsel Çalışmalar Teoriyi Doğruluyor

Zika ve dang virüsleri arasındaki bu tehlikeli bağ, farklı laboratuvar çalışmalarıyla desteklenmiştir:

• Gulf Coast Üniversitesi Araştırması: Sharon Isern ve Scott Michael liderliğindeki ekip, dang antikorlarının laboratuvar ortamında Zika virüsünün kopyalanma hızını dramatik şekilde artırdığını saptamıştır.
• Imperial College London Çalışması: Nature Immunology’de yayınlanan araştırmada, dang antikorlarının Zika’yı etkisiz hale getiremediği, aksine virüs miktarını 100 kat artırdığı rapor edilmiştir.

Pittsburg Üniversitesi'nden Ernesto Marques, bu verilerin ikna edici olduğunu belirtmekle birlikte, antikorların doğum kusurlarının tek sebebi olmadığını, ancak annenin virüsü fetüse geçirme riskini yükselttiğini ifade etmiştir.

Korunma Yöntemleri ve Türkiye’de Zika Testi

Şu an için dang virüsü geçmişi olan bireylerin Zika’ya karşı alabileceği özel bir tıbbi önlem bulunmamaktadır. En etkili yöntem, repulsif (sinek kovucu) kullanarak sivrisinek ısırığı riskini minimize etmektir. Zika virüsünün yaygın olduğu bölgelerde yaşayan veya bu bölgelere seyahat eden herkesin kişisel koruyucu önlemleri titizlikle uygulaması gerekmektedir.

Türkiye’de Zika virüsü teşhisi için gerekli altyapı oluşturulmuştur. Zika virüsü laboratuvar testleri, belirli merkezlerde ELISA ve PCR yöntemleri kullanılarak profesyonel olarak yapılmaktadır.